Trung Nguyên Đại Phật (tiếng Anh: Spring Temple Buddha) là tượng Phật Tỳ Lô Giá Na đứng bằng đồng ở vùng Lỗ Sơn, thành phố Bình Đỉnh Sơn, tỉnh Hà Nam, Trung Quốc. Thân tượng cao khoảng 108 m, đứng trên đài sen khoảng 20 m, thành khoảng 128 m; tính cả khối bệ phía dưới thì tổng chiều cao được giới thiệu khoảng 153 m. Tượng hoàn thành năm 2008 và từ đó luôn nằm trong nhóm tượng Phật cao nhất thế giới.
Muốn đến, phần lớn khách đi tàu cao tốc hoặc xe khách từ Trịnh Châu (thủ phủ Hà Nam) về Bình Đỉnh Sơn, rồi đi tiếp bằng xe về khu danh thắng Lỗ Sơn. Đây là một chuyến đi trong ngày khá dài, nên tính thời gian chờ xe kỹ.
Tên gọi: "Trung Nguyên", "Lỗ Sơn" và "chùa Suối"
Tượng có nhiều tên, dễ gây rối khi tra cứu:
- Trung Nguyên Đại Phật (中原大佛): "Trung Nguyên" là cách gọi vùng đồng bằng giữa lưu vực Hoàng Hà, nơi Hà Nam là trung tâm. Đây là tên dùng nhiều nhất trong tài liệu tiếng Trung.
- Lỗ Sơn Đại Phật: gọi theo địa danh nơi đặt tượng.
- Spring Temple Buddha: tên tiếng Anh, lấy theo ngôi chùa trong quần thể — chùa Phật Tuyền (Phật Tuyền tự, "chùa suối Phật"). Vùng này có suối nước nóng, nên chữ "suối" đi vào tên chùa.
Khi tìm thông tin bằng tiếng Anh, gõ "Spring Temple Buddha"; tìm bằng tiếng Trung hay qua bản đồ Trung Quốc, gõ "中原大佛" sẽ ra đúng chỗ hơn.
Vị Phật được tạc là ai: Tỳ Lô Giá Na
Tượng không phải Phật Thích Ca như nhiều người đoán, mà là Tỳ Lô Giá Na (Vairocana), vị Phật tượng trưng cho pháp thân — ánh sáng trí tuệ chiếu khắp. Hình tượng Tỳ Lô Giá Na rất quen trong Phật giáo Trung Hoa, nhất là trong truyền thống kinh Hoa Nghiêm. Nhiều người Việt biết đến Tỳ Lô Giá Na qua tượng lớn ở hang Phụng Tiên Tự, Long Môn (cũng ở Hà Nam) — một tượng đá thời Đường. Vì vậy, việc chọn Tỳ Lô Giá Na cho một tượng khổng lồ ở Hà Nam có mạch nối với truyền thống điêu khắc của chính vùng này.
Tượng đứng thẳng, tay phải giơ lên trong thế vô uý (không sợ hãi), tay trái hạ xuống thế dữ nguyện (ban điều mong cầu). Áo cà sa phủ kín, nếp áo chạy dọc thân — chi tiết này giúp tượng trông thanh hơn so với khối lượng thật.
Số đo và chất liệu
| Phần | Số đo thường được giới thiệu | Ghi chú |
|---|---|---|
| Thân tượng | khoảng 108 m | 108 là con số mang ý nghĩa trong Phật giáo |
| Đài sen | khoảng 20 m | tượng + đài sen khoảng 128 m |
| Bệ (khối nhà dưới đài sen) | khoảng 25 m | tổng khoảng 153 m |
| Chất liệu | đồng, ghép từ khoảng hơn một nghìn tấm đúc | bề mặt có dát vàng ở một số phần |
| Thời gian dựng | cuối thập niên 1990 đến 2008 | các nguồn ghi mốc khởi công khác nhau |
Cũng có tài liệu cộng thêm cả ngọn đồi mà tượng đứng trên, đưa ra con số trên 200 m. Đó là chiều cao từ chân đồi tới đỉnh đầu tượng, không phải chiều cao tượng. Khi so với Laykyun Sekkya (Myanmar) hay Ushiku Daibutsu (Nhật), nên dùng con số 108 m (chỉ thân tượng) hoặc 128 m (có đài sen) cho công bằng.
Cách dựng tượng đồng khổng lồ hiện đại khác hẳn đúc đồng cổ như Đại Phật Kamakura. Thay vì rót đồng thành từng khoanh dày, người ta dựng một khung thép bên trong rồi ốp các tấm đồng đúc sẵn ra ngoài, hàn và xử lý mối nối. Cách này nhẹ hơn, chịu gió tốt hơn và cho phép bảo trì từng tấm.
Quần thể quanh tượng
Đại Phật không đứng một mình. Khu danh thắng gồm nhiều lớp:
- Đường bậc lên tượng: từ cổng, khách đi qua quảng trường rồi leo nhiều đợt bậc thang dài để lên tới chân bệ. Đây là phần tốn sức nhất, nhất là mùa hè Hà Nam nóng gắt.
- Chùa Phật Tuyền: ngôi chùa nằm trong quần thể, nơi có hoạt động lễ bái thường nhật. Tên chùa gắn với suối nước nóng của vùng.
- Chuông lớn và các điện phụ: quần thể có chuông đồng cỡ lớn và nhiều điện thờ phụ; quy mô từng hạng mục được giới thiệu tại chỗ.
- Vùng suối nước nóng: Lỗ Sơn có các khu nghỉ suối nước nóng. Nhiều đoàn khách kết hợp viếng tượng với nghỉ lại một đêm.
Từ chân bệ nhìn lên, gần như không thấy được toàn bộ mặt tượng vì góc quá dốc. Muốn chụp trọn tượng, đứng ở quảng trường phía dưới hoặc các điểm nhìn trên sườn đồi đối diện.
Cách đến từ Trịnh Châu
- Trịnh Châu → Bình Đỉnh Sơn: đi tàu cao tốc tới ga Bình Đỉnh Sơn (thường có tàu trong ngày), hoặc xe khách đường dài. Thời gian tuỳ chuyến, nên tra lịch trên ứng dụng đường sắt Trung Quốc trước.
- Bình Đỉnh Sơn → Lỗ Sơn: xe khách hoặc taxi về Lỗ Sơn, sau đó xe về khu Đại Phật. Nhiều người thuê xe trọn ngày từ Bình Đỉnh Sơn để không phụ thuộc chuyến xe chiều về.
- Kết hợp Lạc Dương: Lạc Dương có hang đá Long Môn và chùa Bạch Mã — ngôi chùa thường được coi là sớm nhất của Phật giáo Trung Hoa. Một chuyến Hà Nam ba bốn ngày thường đi Trịnh Châu – Thiếu Lâm (Đăng Phong) – Lạc Dương – Lỗ Sơn.
Trung Quốc dùng thanh toán di động gần như mọi nơi; khách nước ngoài nên cài sẵn ví điện tử được hỗ trợ cho người nước ngoài và mang thêm tiền mặt dự phòng. Nên tải trước bản đồ dùng được ở Trung Quốc vì một số dịch vụ bản đồ quốc tế không đầy đủ ở đây.
Mùa nên đi và chuẩn bị
- Mùa xuân (tháng 4–5) và mùa thu (tháng 9–10) là dễ chịu nhất. Mùa hè nóng, nắng phản chiếu trên quảng trường đá rất gắt; mùa đông lạnh, có gió mạnh trên đồi.
- Tránh các kỳ nghỉ lễ dài của Trung Quốc (đầu tháng 5, đầu tháng 10): khu danh thắng đông, hàng chờ xe dài.
- Giày đế bám, nước uống, mũ: đường bậc dài, ít bóng râm.
- Người lớn tuổi: hỏi tại chỗ về xe điện trong khu hoặc lối đi thoải hơn; đi chậm, nghỉ ở từng chiếu nghỉ.
Ứng xử khi viếng
Dù là khu danh thắng đông khách, đây vẫn là nơi thờ tự. Ăn mặc gọn, không trèo lên lan can bệ tượng, không chạm vào tượng ở những chỗ có rào. Trong điện thờ, nhiều nơi không cho chụp ảnh — để ý biển báo. Hương thường được thắp ở khu lư hương chung ngoài trời; một nén là đủ, không cần đốt cả bó. Phật giáo Trung Hoa và Việt Nam chung truyền thống Bắc tông nên người Việt sẽ thấy cách lễ khá quen.
Góc nhìn hôm nay
Trung Nguyên Đại Phật là đại diện cho làn sóng tượng Phật khổng lồ ở châu Á từ thập niên 1990 đến 2010. Có người thấy đó là biểu hiện của lòng tin, có người thấy đó là công trình du lịch. Hai cách nhìn không loại trừ nhau. Điều chắc chắn là một tượng đồng cao trăm mét giữa đồng bằng gió mạnh là bài toán kỹ thuật lớn: khung thép bên trong, mối hàn, lớp chống ăn mòn đều phải được theo dõi liên tục.
Nếu đi để hiểu lịch sử Phật giáo Trung Hoa, hãy dành nhiều thời gian hơn cho Long Môn và chùa Bạch Mã ở Lạc Dương; đến Lỗ Sơn để cảm nhận quy mô. Đứng dưới chân một tượng cao bằng toà nhà ba mươi tầng, người ta tự nhiên thấy mình nhỏ lại — một cảm giác mà lời Phật dạy về vô ngã có thể bắt đầu từ đó.
Câu hỏi thường gặp
Trung Nguyên Đại Phật cao bao nhiêu mét?
Thân tượng cao khoảng 108 m. Tính cả đài sen khoảng 20 m thì thành khoảng 128 m, tính thêm khối bệ bên dưới thì tổng chiều cao khoảng 153 m. Các con số này do khu danh thắng giới thiệu.
Spring Temple Buddha ở đâu?
Tượng ở vùng Lỗ Sơn, thuộc thành phố Bình Đỉnh Sơn, tỉnh Hà Nam, miền trung Trung Quốc. Từ Trịnh Châu, đi tàu cao tốc tới Bình Đỉnh Sơn rồi đi xe về Lỗ Sơn.
Tượng Trung Nguyên Đại Phật là Phật gì?
Đây là tượng Phật Tỳ Lô Giá Na (Vairocana), vị Phật tượng trưng cho pháp thân, rất quen trong Phật giáo Trung Hoa theo truyền thống kinh Hoa Nghiêm. Tượng không phải là Phật Thích Ca.
Trung Nguyên Đại Phật hay Laykyun Sekkya cao hơn?
Tính riêng thân tượng, Laykyun Sekkya ở Myanmar (khoảng 116 m) cao hơn Trung Nguyên Đại Phật (khoảng 108 m). Tính cả đài sen thì hai tượng xấp xỉ nhau, khoảng 128–130 m, nên các nguồn xếp khác nhau.
Đi Trung Nguyên Đại Phật mùa nào đẹp?
Tháng 4–5 và tháng 9–10 thời tiết dễ chịu nhất. Mùa hè rất nóng trên quảng trường và đường bậc, mùa đông lạnh và gió. Nên tránh các kỳ nghỉ lễ dài của Trung Quốc vì rất đông.