Laykyun Sekkya Myanmar: tượng Phật đứng cao 116 m và tượng nằm bên cạnh

Laykyun Sekkya là tượng Phật đứng cao khoảng 116 m ở làng Khatakan Taung, gần thị trấn Monywa, vùng Sagaing, miền trung Myanmar. Tượng đứng trên toà sen khoảng 13,5 m, hoàn thành năm 2008, và nếu chỉ tính thân tượng thì đây là tượng Phật cao nhất thế giới. Ngay phía trước là một tượng Phật nằm dài khoảng 95 m, dựng sớm hơn — hai tượng tạo thành một cặp hiếm có trên đồi giữa vùng khô Myanmar.

Trước khi đi, cần kiểm khuyến cáo đi lại mới nhất của Bộ Ngoại giao Việt Nam và Đại sứ quán Việt Nam tại Myanmar cho vùng Sagaing: tình hình an ninh và điều kiện đi lại ở Myanmar thay đổi theo thời điểm, có lúc khu vực này không phù hợp cho khách du lịch.

Một quần thể chứ không phải một tượng

Laykyun Sekkya nằm trong khu Bodhi Tataung (nhiều tài liệu viết Bodhi Tahtaung), tên có nghĩa là "một nghìn cây bồ đề". Quần thể do một vị sư trụ trì địa phương khởi xướng từ cuối thế kỷ 20, gồm nhiều lớp:

• Vườn nghìn cây bồ đề: dưới mỗi gốc cây là một tượng Phật ngồi — hàng nghìn tượng trải trên sườn đồi, đi giữa vườn có cảm giác như đi giữa một đại chúng đang ngồi thiền.
• Tượng Phật nằm: dài khoảng 95 m, được giới thiệu là dựng xong đầu thập niên 1990, bên trong rỗng.
• Tượng Phật đứng Laykyun Sekkya: khởi dựng khoảng giữa thập niên 1990, hoàn thành năm 2008.
• Chùa tháp Aung Sakkya: tháp vàng lớn ở chân đồi, nơi lễ bái thường ngày của người dân.

Tên "Laykyun Sekkya" thường được giải thích là gắn với hình ảnh Phật đứng trên đồi nhìn ra bốn phía; các bản phiên âm sang tiếng Anh khác nhau (Laykyun Setkyar, Lay Kyun Sakkya…), khi tra cứu nên thử vài cách viết.

Số đo và cách đo

So với Trung Nguyên Đại Phật (khoảng 108 m thân, 128 m có đài sen), Laykyun Sekkya cao hơn ở thân tượng nhưng ngang ngửa khi tính cả toà sen. Khác biệt lớn về cảm giác là chất liệu: tượng Myanmar là bê tông sơn vàng, nên nhìn từ xa có sắc vàng tươi đặc trưng của chùa tháp Miến Điện, trong khi tượng Trung Quốc bằng đồng ghép tấm.

Bên trong tượng: một toà tháp nhiều tầng

Điều làm Laykyun Sekkya khác hầu hết tượng Phật khổng lồ là thân tượng rỗng và được chia thành nhiều tầng như một toà nhà. Theo mô tả của khách từng vào, vách mỗi tầng vẽ tranh Phật giáo: các tầng thấp thường minh hoạ cảnh khổ đau, cảnh đoạ lạc theo quan niệm luân hồi; càng lên cao càng là cảnh các cõi trời và cuộc đời Đức Phật. Ý tưởng là người đi lên trong lòng tượng cũng như đi qua các tầng nhận thức, từ khổ tới an.

Không phải lúc nào khách cũng lên được các tầng cao; có giai đoạn chỉ mở một phần. Hỏi tại chỗ trước khi đi, và chuẩn bị tinh thần là cầu thang hẹp, nóng, ánh sáng yếu. Tranh ở các tầng thấp có thể gây sợ cho trẻ nhỏ — cha mẹ nên xem trước và giải thích.

Tượng Phật nằm phía trước

Tượng nằm trong tư thế nhập Niết Bàn: Đức Phật nằm nghiêng bên phải, đầu gối lên tay, hai chân xếp chồng ngay ngắn. Đây là tư thế thường gặp ở Myanmar, Thái Lan, Sri Lanka, gợi lại khoảnh khắc Đức Phật nhập diệt ở Kushinagar. Tượng ở Bodhi Tataung cũng rỗng ruột, có lối vào bên trong.

Đứng ở khoảng giữa hai tượng, có thể chụp được cả tượng nằm ở tiền cảnh và tượng đứng phía sau — góc ảnh quen thuộc của nơi này. Buổi sáng sớm và chiều muộn, nắng xiên làm sắc vàng ấm hơn và dễ chịu hơn nhiều so với giữa trưa.

Vì sao Myanmar có nhiều tượng Phật khổng lồ

Myanmar theo Phật giáo Nam tông (Theravada), và trong đời sống người Miến, dựng chùa tháp, đúc tượng Phật là một trong những cách bố thí được coi trọng nhất. Từ thời Bagan (thế kỷ 11–13), vua chúa và dân thường đã dựng hàng nghìn đền tháp trên một cánh đồng ven sông Irrawaddy. Tinh thần đó kéo dài tới ngày nay: nhiều làng có tháp vàng riêng, nhiều vị sư khởi xướng những công trình lớn và người dân góp công góp của trong nhiều năm.

Một số tượng Phật lớn khác ở Myanmar thường được nhắc tới:

• Tượng Phật nằm Chaukhtatgyi ở Yangon, dài khoảng 66 m, nổi tiếng với đôi mắt bằng kính và lòng bàn chân chạm 108 hình biểu tượng cát tường.
• Tượng Phật nằm Win Sein Taw Ya ở bang Mon, được giới thiệu dài khoảng 180 m, dựng từ thập niên 1990, nhiều phần còn dang dở.

Điểm chung: phần lớn là bê tông sơn vàng hoặc trắng, rỗng bên trong, và gắn với một tu viện đang hoạt động — không phải công trình du lịch thuần tuý.

Monywa và những nơi đi cùng

Monywa là thị trấn bên sông Chindwin, cách Mandalay khoảng hơn trăm cây số về phía tây. Khi điều kiện đi lại cho phép, khách thường kết hợp:

• Chùa Thanboddhay: ngôi chùa nhiều màu sắc, nổi tiếng với hàng trăm nghìn tượng Phật nhỏ gắn khắp tường và trần — các con số được nêu tới hàng trăm nghìn.
• Hang Phowin Taung: quần thể hang đá có tượng và bích hoạ, bên kia sông Chindwin.
• Mandalay và Sagaing: các đồi chùa ở Sagaing, cố đô Ava, cầu gỗ U Bein ở Amarapura.

Lưu ý đi lại và phép ứng xử

An toàn trước hết

• Kiểm khuyến cáo đi lại của Bộ Ngoại giao Việt Nam và thông tin từ Đại sứ quán Việt Nam tại Myanmar ngay trước chuyến đi, không dựa vào bài viết cũ.
• Kiểm điều kiện thị thực và các vùng được phép đến với người nước ngoài tại thời điểm đi.
• Mua bảo hiểm du lịch có điều khoản phù hợp; để lại lịch trình cho người thân.

Phép tắc ở chùa Myanmar

• Đi chân trần: ở Myanmar, bỏ cả giày lẫn tất khi vào khuôn viên chùa tháp, kể cả sân ngoài trời. Sân gạch giữa trưa rất nóng — đi sáng sớm hoặc chiều.
• Trang phục: che vai và gối; váy ngắn, quần ngắn dễ bị nhắc.
• Không chỉ chân về phía tượng khi ngồi; ngồi xếp chân sang một bên hoặc quỳ.
• Phụ nữ không chạm vào nhà sư và không đưa đồ trực tiếp vào tay sư; đặt đồ xuống để sư nhận.
• Đi nhiễu quanh tháp theo chiều kim đồng hồ, tháp ở bên phải.

Góc nhìn hôm nay

Laykyun Sekkya được dựng phần lớn nhờ đóng góp của người dân trong nhiều năm, trong một đất nước mà chùa tháp là trung tâm đời sống làng. Nhìn tượng, nhiều người chỉ thấy kỷ lục. Nhưng đi giữa vườn nghìn cây bồ đề phía dưới, nơi mỗi gốc cây che một tượng Phật ngồi, sẽ thấy ý nghĩa gần hơn: cây xanh và hình ảnh thiền định được đặt cạnh nhau, đúng tinh thần Đức Phật thành đạo dưới gốc bồ đề.

Nếu chưa đi được vì điều kiện an ninh, có thể tìm hiểu qua tài liệu ảnh, phim tài liệu về Phật giáo Myanmar và các tượng nằm gần hơn như tượng ở chùa Wat Pho (Bangkok). Chuyến đi có thể để dành cho lúc thuận lợi.