Tượng Phật cao nhất thế giới hiện nay, nếu chỉ đo riêng thân tượng, là Laykyun Sekkya ở Monywa (Myanmar) với khoảng 116 m. Nếu tính cả đài sen thì danh hiệu thường trao cho Trung Nguyên Đại Phật (Spring Temple Buddha) ở Hà Nam, Trung Quốc: tượng khoảng 108 m, cộng đài sen thành khoảng 128 m. Hai tượng cùng hoàn thành năm 2008, nên "cao nhất" là ai tuỳ hoàn toàn vào việc người ta đo từ đâu.
Danh sách trên mạng hay vênh nhau vì ba lý do: có nguồn tính bệ, có nguồn không; có nguồn gộp tượng Bồ Tát (Quan Âm, Di Lặc khi được tạc như Bồ Tát) vào chung với tượng Phật; và có tượng đo chiều cao, có tượng (tượng nằm) phải đo chiều dài. Bài này đưa một bảng chung rồi giải thích từng cái bẫy, để lần sau đọc tin "kỷ lục" là biết ngay nó đang so cái gì.
Bảng các tượng Phật lớn nhất thế giới
Số đo dưới đây là con số được nêu phổ biến trong giới thiệu chính thức và tài liệu du lịch các nước; các nguồn có thể lệch vài mét. Cột "có bệ" ghi rõ con số đó gồm những gì.
| Tượng | Nơi | Tư thế, chất liệu | Chiều cao thân tượng | Tính cả đài sen/bệ | Hoàn thành |
|---|---|---|---|---|---|
| Laykyun Sekkya | Gần Monywa, vùng Sagaing, Myanmar | Đứng, bê tông sơn vàng | khoảng 116 m | khoảng 129–130 m (thêm toà sen khoảng 13,5 m) | 2008 |
| Trung Nguyên Đại Phật (Spring Temple Buddha) | Lỗ Sơn, tỉnh Hà Nam, Trung Quốc | Đứng, đồng ghép tấm | khoảng 108 m | khoảng 128 m (đài sen khoảng 20 m); khoảng 153 m nếu tính cả toà nhà làm bệ | 2008 |
| Ushiku Daibutsu | Ushiku, tỉnh Ibaraki, Nhật Bản | Đứng, đồng | khoảng 100 m | khoảng 120 m (bệ và đài sen) | 1993 |
| Đại Phật Thái Lan (Wat Muang) | Tỉnh Ang Thong, Thái Lan | Ngồi, bê tông sơn vàng | khoảng 92 m, ngang khoảng 63 m | con số thường nêu là chiều cao toàn tượng ngồi | 2008 |
| Linh Sơn Đại Phật | Vô Tích, tỉnh Giang Tô, Trung Quốc | Đứng, đồng | khoảng 88 m | thường nêu gộp cả đài sen | 1996–1997 |
| Lạc Sơn Đại Phật | Lạc Sơn, tỉnh Tứ Xuyên, Trung Quốc | Ngồi, tạc vào vách đá | khoảng 71 m | tượng liền vách núi, không có bệ rời | 803 (khởi công 713) |
| Buddha Dordenma | Thimphu, Bhutan | Ngồi, đồng mạ vàng | khoảng 51,5 m | nguồn thường không tách bệ | khoảng 2015 |
| Big Buddha Phuket | Đồi Nakkerd, Phuket, Thái Lan | Ngồi, phủ đá cẩm thạch trắng | khoảng 45 m | nguồn thường không tách bệ | khởi dựng 2004 |
| Thiên Đàn Đại Phật | Đảo Lantau, Hồng Kông | Ngồi, đồng | — | khoảng 34 m (gồm đài sen và bệ) | 1993 |
| Đại Phật Kamakura | Kōtoku-in, Kamakura, Nhật Bản | Ngồi, đồng | khoảng 11 m | khoảng 13 m (gồm bệ) | khởi đúc 1252 |
Đại Phật Kamakura nhỏ hơn nhiều so với các tượng còn lại nhưng vẫn có mặt trong bảng, vì đây là một trong những tượng đồng ngồi ngoài trời lâu đời nhất còn đứng vững.
Cái bẫy thứ nhất: có tính bệ hay không
Một tượng lớn ngoài trời thường có ba phần chồng lên nhau: thân tượng, toà sen (đài hoa sen mà tượng đứng hoặc ngồi lên) và bệ (khối nền, nhiều khi là cả một toà nhà). Trung Nguyên Đại Phật là ví dụ rõ nhất: nói 108 m, 128 m hay 153 m đều "đúng", chỉ là đang đo ba thứ khác nhau.
Quy ước được dùng nhiều nhất trong các danh sách tượng cao nhất thế giới là tính thân tượng và toà sen gắn liền với tượng, không tính bệ là toà nhà hay ngọn đồi. Theo quy ước đó, Trung Nguyên Đại Phật khoảng 128 m, Laykyun Sekkya khoảng 129–130 m — hai con số sát nhau đến mức chỉ cần một nguồn làm tròn khác là thứ tự đảo ngược. Đây chính là lý do có bài viết khẳng định tượng ở Hà Nam cao nhất, có bài lại nói tượng ở Myanmar.
Khi đọc một con số, hãy hỏi ngay: con số này gồm đài sen chưa, gồm bệ chưa? Nếu nguồn không nói, coi như con số đó chưa so được với con số khác.
Cái bẫy thứ hai: tượng Phật hay tượng Bồ Tát
Nhiều tượng rất cao ở châu Á là tượng Bồ Tát — bậc giác ngộ nguyện ở lại giúp chúng sinh — chứ không phải tượng Phật. Phổ biến nhất là tượng Quan Âm (Quán Thế Âm Bồ Tát). Tượng Quan Âm Nam Sơn ở Tam Á (Hải Nam, Trung Quốc) cao khoảng 108 m, tượng Quan Âm ở Kita no Miyako (Hokkaido, Nhật) khoảng 88 m. Nếu gộp chung, bảng xếp hạng sẽ khác hẳn.
Phân biệt nhanh: tượng Phật thường mặc áo cà sa đơn giản, tóc xoắn ốc, không đội mũ, không đeo trang sức. Tượng Bồ Tát thường đội mũ hoặc tóc búi cao, đeo chuỗi ngọc, áo choàng nhiều nếp; Quan Âm hay cầm bình nước cam lồ hoặc cành dương liễu. Ở Việt Nam, tượng Quán Thế Âm chùa Linh Ứng Bãi Bụt (Đà Nẵng) cao khoảng 67 m cũng thuộc nhóm Bồ Tát, nên không nằm trong cùng danh sách với tượng Phật.
Di Lặc là trường hợp lưng chừng: Di Lặc là vị Phật tương lai, có nơi tạc theo dáng Bồ Tát, có nơi tạc theo dáng Phật ngồi như Lạc Sơn Đại Phật. Các danh sách thường xếp Lạc Sơn vào nhóm tượng Phật.
Cái bẫy thứ ba: đứng, ngồi hay nằm
Ba tư thế không so trực tiếp được với nhau:
- Tượng đứng cao nhất về mặt tuyệt đối, vì thân người đứng dài nhất. Ba tượng đứng đầu bảng — Laykyun Sekkya, Trung Nguyên, Ushiku — đều là tượng đứng.
- Tượng ngồi thấp hơn nhưng khối lượng lớn và bề ngang rộng. Đại Phật ở Wat Muang cao khoảng 92 m nhưng ngang tới khoảng 63 m — xét về khối, nó thuộc hàng lớn nhất thế giới.
- Tượng nằm (Phật nhập Niết Bàn) đo bằng chiều dài. Ngay dưới chân Laykyun Sekkya có một tượng nằm dài khoảng 95 m. Ở bang Mon (Myanmar), tượng Win Sein Taw Ya được giới thiệu dài khoảng 180 m, dựng từ thập niên 1990 và nhiều phần còn dang dở — thường được nhắc là tượng Phật nằm dài nhất.
Vì vậy, một bảng xếp hạng đáng tin luôn chia nhóm theo tư thế, hoặc ít nhất ghi rõ tư thế cạnh mỗi tên.
Vì sao danh sách trên mạng hay lệch nhau
Con số do chủ đầu tư công bố
Phần lớn số đo tượng hiện đại đến từ chính chùa hoặc đơn vị xây dựng. Không có một cơ quan quốc tế nào đi đo lại từng tượng. Một số con số được chọn vì mang ý nghĩa: 108 là con số quen thuộc trong Phật giáo (108 hạt chuỗi, 108 phiền não theo cách đếm truyền thống), nên khi thấy 108 m, đó có thể là chiều cao được thiết kế để mang ý nghĩa, và các nguồn sẽ lặp lại đúng số đó.
Tượng còn đang làm
Có tượng được công bố chiều cao từ lúc khởi công nhưng nhiều năm sau vẫn chưa xong, hoặc đã dừng. Danh sách nào gộp cả tượng chưa hoàn thành sẽ cho kết quả khác danh sách chỉ tính tượng đã khánh thành.
Kỷ lục quốc gia bị đọc thành kỷ lục thế giới
Ở Việt Nam, Tổ chức Kỷ lục Việt Nam công nhận nhiều tượng là "lớn nhất Việt Nam" hoặc "lớn nhất châu Á" theo một tiêu chí cụ thể (chất liệu, tư thế, vị trí trên núi…). Khi được chia sẻ lại, tiêu chí bị rơi mất và câu chữ phình thành "lớn nhất thế giới". Cách kiểm đơn giản: tìm văn bản xác lập kỷ lục gốc và đọc đúng dòng tiêu chí.
Đọc một tin "tượng Phật lớn nhất" sao cho đúng
- Tượng Phật hay Bồ Tát? Nhìn trang phục, mũ, vật cầm tay.
- Tư thế gì? Đứng, ngồi so chiều cao; nằm so chiều dài.
- Con số gồm những gì? Thân tượng, đài sen, bệ — nguồn có ghi không.
- Ai đo, ai công nhận? Chùa, chính quyền, Tổ chức Kỷ lục Việt Nam, sách kỷ lục quốc tế — mỗi bên có tiêu chí riêng.
- Đã hoàn thành chưa? Tượng đang dựng thường chưa vào danh sách chính thức.
- Phạm vi kỷ lục? Việt Nam, châu Á hay thế giới — đọc đúng chữ trong văn bản gốc.
Tượng lớn ở Việt Nam đứng đâu trên bản đồ
Các tượng Phật ngoài trời ở Việt Nam không thuộc nhóm cao nhất thế giới, nhưng nhiều tượng có tuổi đời đáng kể so với làn sóng tượng khổng lồ ở châu Á từ thập niên 1990. Tượng Phật nằm núi Tà Cú (nay thuộc tỉnh Lâm Đồng), dài khoảng 49 m, được dựng từ đầu thập niên 1960; Thích Ca Phật Đài ở Vũng Tàu (nay thuộc TP.HCM) dựng khoảng 1961–1963; tượng Phật Di Lặc trên núi Cấm (An Giang) cao khoảng 33,6 m theo giới thiệu khi khánh thành. Chi tiết từng tượng nằm ở danh mục Phật đài Việt Nam của wiki này.
Điều đáng học từ các tượng thế giới không phải là đua chiều cao, mà là cách họ làm phần còn lại: đường đi bộ an toàn, chỗ che nắng mưa, quy định trang phục rõ ràng, kế hoạch bảo trì dài hạn. Lạc Sơn Đại Phật sống hơn 1.200 năm không nhờ to, mà nhờ hệ thống thoát nước giấu trong thân tượng và các đợt trùng tu liên tục.
Góc nhìn hôm nay: đi xem tượng lớn thế nào cho đáng
- Chọn theo điều mình muốn thấy: muốn thấy công trình cổ thì Lạc Sơn, Kamakura, Gal Vihara (Sri Lanka); muốn thấy quy mô hiện đại thì Ushiku, Linh Sơn, Thiên Đàn — ba nơi này đường đi thuận, dịch vụ đầy đủ.
- Đi sớm: tượng ngoài trời đẹp nhất lúc nắng xiên buổi sáng, ít người, mặt tượng không bị ngược sáng như giữa trưa.
- Đứng xa trước, lại gần sau: tượng khổng lồ phải nhìn từ xa mới thấy tỉ lệ; lại gần mới thấy chất liệu, mối ghép, vết thời gian.
- Giữ phép: không trèo lên bệ, không ngồi quay lưng chụp ảnh ở những nước coi đó là bất kính (Sri Lanka, Thái Lan), ăn mặc kín vai và gối.
- Đọc trước: hồ sơ di sản của UNESCO (Lạc Sơn – Nga Mi ghi danh năm 1996) và trang giới thiệu chính thức của chùa là nguồn đáng tin hơn các bảng xếp hạng lan truyền.
Câu hỏi thường gặp
Tượng Phật cao nhất thế giới là tượng nào?
Tính riêng thân tượng, Laykyun Sekkya ở Myanmar cao khoảng 116 m là tượng Phật cao nhất. Tính cả đài sen, Trung Nguyên Đại Phật ở Hà Nam (Trung Quốc) khoảng 128 m và Laykyun Sekkya khoảng 129–130 m sát nhau, nên các nguồn xếp khác nhau. Cả hai đều hoàn thành năm 2008.
Tượng Phật ngồi lớn nhất thế giới ở đâu?
Tượng Phật ngồi thường được nêu là lớn nhất là Đại Phật ở chùa Wat Muang, tỉnh Ang Thong, Thái Lan, cao khoảng 92 m và ngang khoảng 63 m. Tượng làm bằng bê tông sơn vàng, dựng xong năm 2008. Lạc Sơn Đại Phật (khoảng 71 m) là tượng ngồi tạc vào đá lớn nhất.
Tượng Phật nằm dài nhất thế giới là tượng nào?
Tượng Win Sein Taw Ya ở bang Mon, Myanmar, thường được giới thiệu dài khoảng 180 m và vẫn còn phần dang dở. Ở Monywa, ngay cạnh tượng đứng Laykyun Sekkya có tượng nằm dài khoảng 95 m. Các số đo này do phía chùa công bố và có thể lệch giữa các nguồn.
Tượng Quan Âm có tính là tượng Phật không?
Không. Quán Thế Âm là một vị Bồ Tát, nên các danh sách chặt chẽ tách tượng Quan Âm sang nhóm riêng. Khi gộp chung, những tượng như Quan Âm Nam Sơn ở Hải Nam (khoảng 108 m) sẽ lọt vào top, làm bảng xếp hạng thay đổi.
Vì sao mỗi trang ghi chiều cao tượng một khác?
Vì có trang tính đài sen và bệ, có trang không; có trang làm tròn khi đổi từ foot sang mét; và phần lớn số đo do chủ đầu tư công bố chứ không có cơ quan độc lập đo lại. Muốn so đúng, hãy so các con số cùng một quy ước đo.
Việt Nam có tượng Phật nào lọt top thế giới không?
Chưa có tượng Phật nào của Việt Nam thuộc nhóm cao nhất thế giới. Tượng Quan Âm Linh Ứng Bãi Bụt cao khoảng 67 m là tượng Bồ Tát. Các tượng như Phật nằm Tà Cú, Di Lặc núi Cấm nổi bật ở quy mô Việt Nam và châu Á theo từng tiêu chí cụ thể.