Tượng Quan Âm đảo Lý Sơn: chùa Hang, núi Thới Lới và cách ra đảo

Tượng Quan Âm lớn nhất đảo Lý Sơn đứng trên sườn núi Giếng Tiền, khuôn viên chùa Đục, nhìn thẳng ra biển Đông; các nguồn du lịch thường ghi tượng cao khoảng 27 m nhưng số liệu chưa thống nhất. Cách đó không xa, dưới chân núi lửa Thới Lới, là chùa Hang — ngôi chùa nằm trong một hang đá tự nhiên, quay mặt ra biển. Muốn ra đảo, đi tàu cao tốc từ cảng Sa Kỳ (Quảng Ngãi), nên chọn mùa biển êm khoảng tháng 3 đến tháng 8.

Lý Sơn: một hòn đảo sinh ra từ núi lửa

Lý Sơn nay là một đặc khu của tỉnh Quảng Ngãi, gồm đảo Lớn (cù lao Ré) và đảo Bé (cù lao Bờ Bãi), cách đất liền khoảng 30 km. Đảo hình thành từ hoạt động núi lửa thời xa xưa; những miệng núi lửa đã tắt, các vách đá bazan đen và nền đá tuf phân lớp ven biển là dấu vết còn lại.

Người Việt ra khai phá Lý Sơn từ khoảng thế kỷ 17. Đời sống đảo xoay quanh biển và những thửa ruộng tỏi trồng trên lớp cát trắng phủ đất bazan — kiểu canh tác riêng có của đảo. Bởi đời người gắn với sóng gió, nên trên đảo có dày đặc chùa, miếu, lăng thờ cá Ông và những nơi tưởng niệm người đi biển không về. Lễ Khao lề thế lính, nghi lễ truyền thống tưởng nhớ những người lính đi biển thời trước, là một sinh hoạt tiêu biểu của đảo.

Trong khung cảnh ấy, một pho tượng Quán Thế Âm nhìn ra khơi không phải là điều ngẫu nhiên. Đó là mong ước bình an của cả một cộng đồng sống bằng biển.

Tượng Quan Âm trên núi Giếng Tiền

Chùa Đục nằm trên sườn núi Giếng Tiền thuộc đảo Lớn. Tên "chùa Đục" theo lời kể dân gian gắn với việc người xưa đục đá núi để mở chỗ thờ. Pho tượng Bồ Tát Quán Thế Âm đứng, màu trắng, quay mặt ra biển, là công trình mới so với lịch sử lâu đời của các chùa trên đảo.

Lên tới chân tượng, khách thấy toàn cảnh một góc đảo: làng chài, cảng cá, những thửa ruộng tỏi và mặt biển xanh rộng. Buổi sáng, nắng chiếu thẳng vào mặt tượng từ phía biển — giờ đẹp để chụp ảnh và để đứng lặng.

Ở đảo cũng như nhiều làng biển khác, có những lời kể rằng từ khi có tượng, thuyền đi biển bớt gặp nạn. Đó là niềm tin dân gian; nó nói lên tâm tình của người ở lại trên bờ, không phải điều đã kiểm chứng. Cái mà pho tượng thật sự giữ được là sự an lòng — và theo lời Phật dạy, an lòng thì người ta sáng suốt hơn trước sóng gió.

Chùa Hang dưới chân núi Thới Lới

Chùa Hang, tên chữ Thiên Khổng Thạch Tự, nằm ven biển đảo Lớn, dưới chân núi Thới Lới — miệng núi lửa lớn nhất đảo. Chính điện là một hang đá tự nhiên hình thành trong lớp đá núi lửa, sâu vào vách núi; ban thờ đặt trong lòng hang. Theo lời kể của người dân và nhà chùa, chùa đã có từ nhiều trăm năm trước, gắn với buổi đầu người Việt khai phá đảo.

Trước cửa hang là sân rộng nhìn xuống một bãi đá ven biển, nơi lớp đá bazan và đá tuf xếp tầng tạo những hình thù lạ. Khi thuỷ triều xuống, bãi đá lộ ra, có các vũng nước nhỏ đầy ốc, cua, rong. Đừng bắt, đừng lật đá lên rồi bỏ đó — các sinh vật dưới đá sẽ chết nắng.

Lên núi Thới Lới

Núi Thới Lới cao khoảng 169 m, là điểm cao nhất đảo. Trong lòng miệng núi lửa có hồ chứa nước, công trình trữ nước ngọt quý cho đảo. Đứng trên vành núi nhìn được gần như cả đảo Lớn và đảo Bé. Đường lên đã có lối đi cho xe máy; leo bộ thì nên đi sáng sớm vì không có nhiều bóng cây.

Cách ra đảo và đi lại trên đảo

1. Đến cảng Sa Kỳ: cảng nằm ở phía đông tỉnh Quảng Ngãi, cách trung tâm tỉnh khoảng 20 km. Có thể đến Quảng Ngãi bằng tàu hoả, xe khách hoặc bay vào sân bay Chu Lai rồi đi tiếp bằng đường bộ.
2. Đi tàu cao tốc ra đảo: mất khoảng một giờ, tuỳ loại tàu. Mang theo căn cước — tàu khách lên đảo có kiểm tra danh sách hành khách. Người say sóng nên ăn nhẹ, ngồi giữa tàu, nhìn về chân trời.
3. Đi lại trên đảo: thuê xe máy hoặc xe điện của người dân; đảo nhỏ, đi một vòng đảo Lớn mất vài giờ. Muốn ra đảo Bé thì đi ca nô nhỏ từ cảng trên đảo Lớn.

Lịch tàu thay đổi theo mùa và thời tiết; ngày biển động, cảng vụ có thể dừng toàn bộ chuyến. Luôn chừa một ngày dự phòng khi về, đừng đặt vé máy bay sát giờ tàu cập bờ.

Mùa biển êm và mùa nên tránh

• Khoảng tháng 3 đến tháng 8: biển êm, trời nắng, nước trong. Mùa dễ đi nhất. Tháng 6–7 rất nóng, đi vào sáng sớm và chiều.
• Khoảng tháng 9 đến tháng 1: mùa mưa bão và gió mùa đông bắc ở miền Trung. Tàu hay hoãn chuyến, có khi kẹt lại trên đảo vài ngày.
• Tháng Giêng – tháng Hai âm lịch: có thể còn sóng lớn; mùa lễ hội làng, đông người địa phương.

Đi lễ và đi chơi trên đảo cho có ý tứ

• Chùa trên đảo là nơi sinh hoạt thật của người dân, không phải điểm "check-in". Vào chùa ăn mặc kín đáo, không mặc đồ bơi.
• Không tự ý leo lên bệ tượng, không leo vách đá quanh chùa Hang để chụp ảnh — đá núi lửa sắc và dễ bở.
• Ngắm san hô ở đảo Bé: không đứng lên rạn, không bẻ san hô làm kỷ niệm, không cho cá ăn.
• Đảo thiếu nước ngọt và khó xử lý rác. Mang bình nước cá nhân, hạn chế đồ nhựa dùng một lần, mang rác về đất liền nếu được.
• Mua tỏi, đặc sản thì mua của người dân trên đảo; không mua san hô, đồi mồi, vỏ ốc quý làm lưu niệm.

Góc nhìn hôm nay: tượng hướng biển, người cũng phải nhìn biển

Pho tượng nhìn ra khơi nhắc tới những con người đi biển. Nhưng đi Lý Sơn hôm nay, người ta còn thấy một mặt khác của biển: rác dạt vào bãi đá sau mỗi đợt gió, rạn san hô quanh đảo Bé chịu sức ép của du lịch đông, nước ngọt trên đảo luôn thiếu. Lòng từ của Quán Thế Âm — "lắng nghe tiếng kêu của thế gian" — ở đây có thể hiểu rất cụ thể: lắng nghe cả tiếng kêu của biển.

Việc làm được ngay: trong chuyến đi, nhặt rác ở một bãi đá dưới chùa Hang mười phút trước khi rời đi; khi lặn ngắm, đi theo hướng dẫn viên địa phương và không chạm vào rạn. Muốn hiểu thêm về lịch sử đảo, ghé nhà trưng bày, di tích trên đảo như Âm Linh Tự, đình làng, và hỏi chuyện các cụ già — kho chuyện biển phong phú nhất là ở đó.