Kim Thân Phật Tổ chùa Long Sơn Nha Trang: lịch sử và 152 bậc lên đồi

Tượng Kim Thân Phật Tổ là pho tượng Phật Thích Ca ngồi màu trắng trên đỉnh đồi Trại Thuỷ, phía sau chùa Long Sơn, Nha Trang (nay thuộc Khánh Hoà), hoàn thành khoảng năm 1965. Từ sân chùa, khách leo khoảng 152 bậc đá để lên tới chân tượng, giữa đường gặp tượng Phật nằm. Nên đi lúc sáng sớm hoặc chiều muộn: đồi ít bóng cây, giữa trưa bậc đá và nền xi măng hấp nắng rất gắt.

Chùa Long Sơn: từ Đằng Long đến Long Sơn

Theo sử chùa, ngôi chùa được dựng vào cuối thế kỷ 19, ban đầu nằm trên đồi Trại Thuỷ với tên Đằng Long tự, gắn với Hoà thượng Ngộ Chí. Khoảng năm 1900, một trận bão lớn làm chùa hư hại nặng; chùa được dời xuống chân đồi và đổi tên là Long Sơn. Trong nửa đầu thế kỷ 20, Long Sơn là một trung tâm sinh hoạt Phật giáo của Khánh Hoà, từng là trụ sở hội Phật học trong tỉnh.

Chùa nằm trên đường 23 Tháng 10, gần ga Nha Trang, giữa khu dân cư đông đúc. Chính vì nằm ngay trong phố mà Long Sơn có một cái lợi hiếm: người ở Nha Trang ngày nào cũng có thể ngước nhìn lên đồi mà thấy tượng.

Kiến trúc chính điện mang dáng chùa miền Trung hiện đại thế kỷ 20, mái có trang trí rồng ghép bằng mảnh sành sứ — một kỹ thuật quen ở chùa Huế và các tỉnh Nam Trung Bộ. Khách nên vào lễ chính điện trước rồi mới lên đồi, theo nếp chùa Việt.

Kim Thân Phật Tổ: dựng khi nào, cao bao nhiêu

Tượng được xây trong khoảng 1964–1965 và hoàn thành khoảng năm 1965, theo giới thiệu của chùa và tài liệu địa phương. Tượng ngồi kiết già trên đài sen, mặt nhìn về phía thành phố.

Quanh bệ tượng có các hình chạm tưởng niệm những vị tăng ni đã thiêu thân năm 1963, trong đó có Hoà thượng Thích Quảng Đức — người quê ở Khánh Hoà. Vì thế với Phật tử địa phương, Kim Thân Phật Tổ không chỉ là một tượng lớn mà còn là một nơi tưởng niệm. Đứng ở chân bệ, nhiều người lặng đi một lúc trước khi chụp ảnh.

152 bậc lên đồi: đường đi từng đoạn

Đoạn một: từ sân chùa tới tượng Phật nằm

Lối lên bắt đầu phía bên chính điện. Bậc đá khá đều, hai bên có cây nhưng không đủ che hết nắng. Đi được một quãng sẽ gặp tượng Phật nằm — Đức Thích Ca nghiêng phải, tay kê đầu, diễn tả giây phút nhập Niết Bàn tại Câu Thi Na. Tượng nằm được làm về sau, không cùng lúc với Kim Thân Phật Tổ. Đây là chỗ nghỉ chân tốt, có bóng mát và có người ngồi niệm Phật.

Đoạn hai: từ tượng nằm lên đỉnh

Đoạn sau dốc hơn một chút. Lên tới đỉnh là sân rộng quanh bệ tượng. Từ đây nhìn được mái nhà phố Nha Trang, những toà nhà cao ven biển và, ngày trời trong, dải núi phía tây thành phố.

Mất bao lâu

152 bậc không phải là nhiều. Người khoẻ đi liền một mạch khoảng mười phút. Người lớn tuổi, có trẻ nhỏ thì nên tính hai mươi đến ba mươi phút, nghỉ ở tượng nằm. Ai đau gối nên đi lên chậm và xuống càng chậm hơn — bậc xuống mới là lúc gối chịu lực nhiều.

Viếng giờ nắng: kinh nghiệm cho thời tiết Nha Trang

Nha Trang nắng quanh năm, mùa mưa tập trung vào khoảng tháng 9 đến tháng 12. Đỉnh đồi Trại Thuỷ trống trải, nền xi măng phản nắng. Vài điều giúp chuyến viếng dễ chịu hơn:

• Giờ đẹp: trước 8 giờ sáng hoặc sau 16 giờ. Chiều muộn tượng trắng nhuộm vàng, ảnh đẹp hơn nhiều so với buổi trưa chói gắt.
• Mang theo: nước, mũ rộng vành, kem chống nắng. Dép quai hậu hoặc giày, không đi dép tông trơn trên bậc đá.
• Áo quần: kín vai, quá gối. Muốn mặc mát thì mang theo một khăn choàng mỏng, khoác lúc vào chính điện và lên khu tượng.
• Mùa mưa: bậc đá trơn, có rêu ở chỗ khuất. Nắm tay vịn, đi sát mép trong.
• Người say nắng: dấu hiệu chóng mặt, buồn nôn, da nóng đỏ — đưa vào chỗ râm, cho uống nước từng ngụm, gọi người hỗ trợ.

Đóng góp, mua hương và những lời mời dẫn đường

Ở những điểm đông khách như Long Sơn, đôi khi có người lạ chủ động làm quen, dẫn đường, kể chuyện, rồi gợi ý mua hương, vé số hoặc "góp cho chùa" qua tay họ. Cách xử lý nhẹ nhàng:

1. Cảm ơn và nói mình tự đi được.
2. Nếu muốn đóng góp, bỏ trực tiếp vào thùng công đức đặt trong chùa hoặc gặp văn phòng chùa — không đưa tiền qua người không rõ danh tính.
3. Không cần mua hương, hoa để lễ. Chắp tay, cúi đầu, lặng một phút là đủ trọn lễ.
4. Gặp trường hợp ép mua, đòi tiền, báo với văn phòng chùa hoặc công an phường gần nhất.

Lời Phật dạy đặt trọng tâm ở tâm từ và việc làm của mỗi người. Lễ vật nhiều hay ít không đổi được gì; đến chùa thong thả, giữ tâm thanh thản là trọn ý.

Ghép lịch trình ở Nha Trang

• Tháp Bà Ponagar (tháp Chăm thờ Nữ thần Thiên Y A Na) bên sông Cái: một di tích Chăm Pa lâu đời. Khác chùa Phật giáo — đây là tín ngưỡng Chăm và Việt về Mẹ Xứ Sở. Đi buổi sáng rồi qua Long Sơn là hợp.
• Nhà thờ Núi (Nhà thờ Chánh toà Kitô Vua) trên đường Thái Nguyên, cũng nằm trên một đồi nhỏ, không xa chùa.
• Bãi biển trung tâm dọc đường Trần Phú cho buổi chiều.

Góc nhìn hôm nay: một pho tượng giữa phố

Phần lớn Phật đài lớn ở Việt Nam nằm xa phố: trên núi, trên đảo, trong khu du lịch. Kim Thân Phật Tổ thì khác — nó đứng ngay trên đầu một khu dân cư đông, cạnh ga tàu. Người bán hàng rong, người đi chợ, khách xuống tàu đều thấy. Có lẽ đó là cách nhắc nhở hiệu quả nhất: không cần leo núi, chỉ cần ngẩng lên.

Việc làm được ngay: khi lên tới đỉnh, quay lưng lại tượng một phút và nhìn xuống thành phố. Đếm thử xem mình thấy được bao nhiêu mái nhà, và nghĩ rằng dưới mỗi mái là một gia đình với nỗi lo riêng. Bài thiền nhỏ ấy là tinh thần của pho tượng hơn mọi bức ảnh. Muốn hiểu thêm về lịch sử Phật giáo Khánh Hoà, có thể hỏi văn phòng chùa về tài liệu giới thiệu, hoặc tìm các sách địa chí Khánh Hoà ở thư viện tỉnh.