Thích Ca Phật Đài Vũng Tàu: lịch sử từ 1961, khu tượng và đường lên núi

Thích Ca Phật Đài là quần thể tượng Phật lộ thiên trên sườn tây núi Lớn, Vũng Tàu (nay thuộc TP.HCM), dựng khoảng 1961–1963 và là nơi đã làm cho chữ "Phật đài" trở nên quen thuộc với người Việt. Đi bộ từ cổng lên theo các bậc cấp, khách lần lượt qua những khu tượng kể đời Đức Phật — đản sinh, xuất gia, thành đạo, chuyển pháp luân, nhập Niết Bàn — rồi lên tới pho tượng Thích Ca ngồi trên đài sen trắng nhìn ra biển. Nơi này nằm trên đường Trần Phú, gần Bãi Dâu, cách trung tâm Bãi Trước chỉ vài cây số.

Lịch sử: một Phật đài của thập niên 1960

Thích Ca Phật Đài được khởi công khoảng năm 1961 và hoàn thành khoảng năm 1963, theo giới thiệu của chùa và các tài liệu địa phương. Đây là thời kỳ Phật giáo miền Nam có nhiều công trình lớn: chùa Xá Lợi ở Sài Gòn, tượng Kim Thân Phật Tổ ở Nha Trang, tượng Phật nằm ở núi Tà Cú. Điểm chung của chúng là tượng lớn đặt ngoài trời, ở nơi nhiều người qua lại và nhìn thấy được.

Vị trí được chọn là một sườn đồi dốc của núi Lớn, mặt hướng về phía tây, nhìn xuống vịnh Gành Rái và cửa sông dẫn vào Sài Gòn. Từ đây, chiều tà là lúc mặt trời lặn xuống phía biển — cảnh nhiều người lên Phật đài chỉ để ngắm.

Trải qua hơn sáu mươi năm, quần thể đã nhiều lần được tu bổ: sơn lại tượng, gia cố bậc cấp, làm thêm các hạng mục trong khuôn viên. Vì vậy những gì khách thấy hôm nay là lớp kết hợp giữa thiết kế gốc và các lần trùng tu về sau.

Đi một vòng: các khu tượng theo đời Đức Phật

Điều làm Thích Ca Phật Đài khác những nơi chỉ có một pho tượng lớn là bố cục kể chuyện. Đi lên dốc giống như lật từng trang đời Đức Phật Thích Ca. Thứ tự cụ thể có thể khác đôi chút tuỳ lối đi, nhưng các cảnh chính gồm:

Bốn trong năm nơi này — Lumbini, Bodh Gaya, Sarnath, Kushinagar — chính là "Tứ động tâm", bốn chốn mà theo kinh Đại Bát Niết Bàn, Đức Phật dạy người sau nên đến chiêm bái để khởi tâm. Người chưa có dịp sang Ấn Độ, Nepal có thể đi một vòng Phật đài như một chuyến hành hương thu nhỏ.

Ngoài các khu tượng, khuôn viên còn có bảo tháp, chính điện và những tượng Bồ Tát. Một số tài liệu nhắc tới xá lợi được thờ trong tháp — nên đọc thông tin trên bảng giới thiệu tại chỗ của chùa để biết chính xác.

Pho tượng chính trên đỉnh dốc

Cuối đường lên là tượng Đức Phật Thích Ca ngồi kiết già trên đài sen, màu trắng, tay kết ấn thiền. Kích thước pho tượng nên lấy theo bảng giới thiệu của chùa; các trang viết ghi con số không thống nhất, và thường không nói rõ có tính đài sen hay bệ hay không. Điều chắc chắn là tượng đủ lớn để nhìn thấy từ đường Trần Phú bên dưới và từ biển.

So với các tượng mới dựng gần đây cao vài chục mét, pho tượng này không lớn. Nhưng nó là một trong những Phật đài lộ thiên sớm và nổi tiếng nhất miền Nam, và vị trí trên dốc núi cho nó một vẻ trang nghiêm mà các tượng đặt trên bãi phẳng khó có được.

Muốn ngắm trọn tượng và đài sen, đừng đứng sát chân. Lùi xuống vài chục bậc, nhìn ngược lên: tượng nổi trên nền trời, phía sau là cây xanh núi Lớn.

Đường lên núi Lớn: bậc cấp, độ dốc, giờ đi

Từ cổng vào, đường lên khu tượng chính là các bậc cấp xen dốc, có chỗ nghỉ ở mỗi khu tượng. Người khoẻ đi thong thả mất khoảng nửa giờ để lên tới đỉnh, chưa tính thời gian dừng lễ và ngắm cảnh.

• Sáng sớm (khoảng 6–8 giờ): mát, ít khách, ánh sáng dịu chiếu từ phía sau núi. Hợp với người lớn tuổi.
• Trưa: bậc đá hấp nắng, phần lớn lối lên ít bóng râm. Nên tránh.
• Chiều muộn: sườn tây đón nắng tắt; mặt trời lặn phía biển. Đẹp nhất để chụp ảnh nhưng đông hơn và cần xuống trước khi trời tối hẳn.

Người đi cùng cha mẹ già hoặc trẻ nhỏ có thể chỉ lên tới một hai khu tượng đầu rồi nghỉ; không cần cố leo hết. Giờ mở cửa có thể thay đổi theo mùa và ngày lễ, nên hỏi trước hoặc xem bảng tại cổng.

Cách đến Thích Ca Phật Đài

Từ trung tâm Vũng Tàu

Đi dọc đường Trần Phú theo hướng Bãi Dâu, men theo chân núi Lớn, cổng Phật đài nằm bên phải (phía núi). Đi xe máy, taxi hay xe đạp đều được; đi bộ từ Bãi Trước thì xa và dốc, chỉ hợp người quen đi bộ đường dài.

Từ khu trung tâm TP.HCM

• Đường bộ: khoảng 100 km. Lộ trình phổ biến đi cao tốc TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây rồi quốc lộ 51; các đoạn cao tốc mới mở dần nên nên xem bản đồ trước khi đi.
• Tàu cao tốc: có tuyến tàu từ bến Bạch Đằng ra Vũng Tàu, nhưng lịch chạy từng có lúc tạm ngưng — kiểm lịch trước ngày đi.
• Xe khách: nhiều tuyến từ các bến xe lớn của thành phố.

Ghép lịch trình

Thích Ca Phật Đài ở cùng tuyến đường với Bãi Dâu và khu hành hương Đức Mẹ Bãi Dâu của người Công giáo. Một buổi sáng đi bộ ven chân núi Lớn có thể gặp cả chùa lẫn nhà thờ — một nét quen của đô thị biển Vũng Tàu, nơi các cộng đồng tín ngưỡng sống cạnh nhau lâu đời.

Phép lịch sự khi viếng

• Áo quần kín vai, quá gối. Áo tắm, quần đùi đi thẳng từ bãi biển lên là điều nên tránh.
• Không leo lên bệ tượng, không ngồi lên tượng thú (voi, ngựa, nai) để chụp ảnh. Nhiều tượng đã cũ, dễ nứt.
• Thắp hương ở lư chung; mùa khô sườn núi rất dễ bén lửa.
• Nói nhỏ khi đi qua khu có người lễ, nhường lối cho người lớn tuổi trên bậc hẹp.
• Mang rác xuống. Chai nước bỏ trên sườn núi gặp mưa sẽ trôi ra Bãi Dâu.

Góc nhìn hôm nay: đi một vòng đời Phật trong một buổi sáng

Đi Thích Ca Phật Đài nhanh thì mười lăm phút, chụp vài tấm ảnh rồi về. Đi chậm thì đó là một bài học về con người: một thái tử bỏ cung điện, sáu năm tìm đường, ngồi dưới gốc cây cho tới khi hiểu, rồi bốn mươi lăm năm đi bộ dạy người. Mỗi khu tượng có thể dừng một phút, tự hỏi một câu tương ứng: mình được sinh ra trong những điều kiện nào; mình đã dám bỏ điều gì; mình đã ngồi yên với điều gì đủ lâu chưa.

Việc làm được ngay: đọc trước tích "Tứ động tâm" trước khi đi, rồi khi tới mỗi khu tượng, kể lại cho con cháu nghe bằng lời của mình. Ai muốn tìm hiểu sâu có thể đọc các bản dịch tiểu sử Đức Phật phổ thông, như "Đường xưa mây trắng" của Thiền sư Nhất Hạnh, rồi đối chiếu với từng cảnh tượng trên sườn núi.