Thả hoa đăng trên sông Hoài là nghi thức quen thuộc nhất của phố cổ Hội An (nay thuộc thành phố Đà Nẵng): người ta mua một chiếc đèn giấy có cây nến nhỏ, ngồi thuyền hoặc đứng ở bậc bến, thắp nến rồi đặt đèn xuống mặt nước, gửi theo một lời nguyện. Đông nhất là đêm rằm, khi phố tắt bớt đèn điện và thắp đèn lồng. Cái đẹp ấy có mặt trái: sáng hôm sau, hàng nghìn vỏ đèn giấy, đế xốp, nến cháy dở nằm lại trên sông — và người dự hoàn toàn có thể làm cho phần rác đó ít đi.
Sông Hoài và đêm rằm phố cổ
Sông Hoài là một nhánh của hệ sông Thu Bồn, chảy sát mặt nam khu phố cổ, chạy dọc đường Bạch Đằng, qua chân Chùa Cầu (Lai Viễn Kiều) rồi nhập lại dòng chính. Thời thương cảng Hội An còn thịnh, thuyền buôn neo đậu dọc khúc sông này; ngày nay bến sông là nơi thuyền nhỏ chở khách dạo đêm.
Đêm rằm phố cổ là sinh hoạt do chính quyền Hội An khởi xướng từ cuối thập niên 1990, gần với thời điểm khu phố cổ được UNESCO ghi danh di sản thế giới năm 1999. Ý tưởng đơn giản: mỗi tối 14 âm lịch, phố hạn chế xe máy, các nhà tắt bớt đèn điện, thắp đèn lồng, bày các trò dân gian như bài chòi, đánh cờ, đọc thơ. Thả hoa đăng trên sông Hoài nhanh chóng thành hình ảnh tiêu biểu nhất của những đêm ấy. Về sau, lượng khách tăng, cảnh thả đèn diễn ra gần như mỗi tối, chứ không chỉ đêm rằm.
Với người Phật tử, đêm rằm vốn là ngày sám hối, tụng kinh, giữ chay. Ánh đèn trên mặt nước gợi đến hình ảnh quen thuộc trong kinh sách: ánh sáng của trí tuệ xua tan bóng tối của vô minh (không thấy rõ sự thật). Còn với nhiều du khách, thả đèn đơn giản là một khoảnh khắc lặng lẽ giữa phố đông. Cả hai cách hiểu đều có chỗ đứng; điều đáng nhớ là chiếc đèn chỉ là phương tiện, còn lời nguyện là của người thả.
Chiếc đèn hoa đăng Hội An làm bằng gì
Đèn bán dọc bờ sông Hoài thường là loại gấp bằng giấy màu, hình bông sen hoặc hình hộp nhỏ, ở giữa là một cây nến tealight hoặc nến sáp nhỏ. Phần đế để đèn nổi có nhiều kiểu, và chính phần đế quyết định chiếc đèn trở thành rác nhẹ hay rác nặng.
| Bộ phận | Vật liệu hay gặp | Sau một đêm trên sông |
|---|---|---|
| Thân đèn | Giấy màu, giấy bóng kính, có khi giấy tráng nhựa | Giấy thường mủn sau vài ngày; giấy tráng nhựa thì không |
| Đế nổi | Bìa cứng, xốp, nhựa mỏng, hoặc thân chuối, lá chuối | Xốp và nhựa vỡ thành mảnh nhỏ, trôi xa; thân chuối phân huỷ được |
| Nến | Sáp parafin trong cốc nhôm hoặc nhựa | Cốc nhôm, cốc nhựa nằm lại; sáp parafin không tan trong nước |
| Que giữ, keo dán | Que tre, ghim kim loại, keo nhựa | Que tre mục dần; ghim kim loại thì gỉ và nằm dưới đáy |
Nhìn bảng sẽ thấy: giấy không phải vấn đề lớn nhất. Vấn đề là xốp, cốc nến và giấy có tráng phủ — những thứ trông rất nhỏ trên tay một người nhưng nhân lên hàng nghìn chiếc mỗi đêm.
Sáng hôm sau, ai vớt đèn?
Đèn thả xuống không biến mất. Một phần trôi theo dòng ra sông Thu Bồn, phần lớn dạt vào bờ kè, vướng chân thuyền, đọng ở các khúc sông nước chảy chậm. Việc thu gom thường do đơn vị vệ sinh môi trường của địa phương, các hộ chèo thuyền và người bán đèn tự làm, có lúc có thêm nhóm tình nguyện. Nhiều người bán đèn ở Hội An đã quen việc chèo thuyền đi vớt lại những chiếc đèn vừa thả gần bến sau khi khách rời đi.
Điều đó có nghĩa: phần rác mình để lại sẽ thành việc của một người khác vào sáng sớm. Biết như vậy không phải để thôi thả đèn, mà để thả có ý thức hơn.
Những thứ không nên xuống sông cùng chiếc đèn
- Đế xốp: vỡ thành hạt nhỏ, cá và chim có thể nuốt phải, gần như không thu lại được.
- Cốc nến nhựa: nhẹ, nổi, trôi rất xa.
- Tiền lẻ, giấy tiền vàng mã thả kèm: không thuộc nghi thức hoa đăng của nhà Phật, chỉ thêm rác.
- Túi nilon, que diêm, bật lửa dùng một lần: nhiều người tiện tay đánh rơi xuống nước khi ngồi trên thuyền.
Thả hoa đăng sao cho sông Hoài đỡ rác
Không cần đợi ban quản lý ra quy định mới, người thả có thể quyết định ngay ở quầy đèn.
- Hỏi đế đèn trước khi mua. Chọn đèn đế bìa, thân chuối, lá chuối; từ chối đèn đế xốp. Người bán sẽ đổi hàng khi thấy khách hỏi nhiều.
- Một đèn cho cả nhóm. Gia đình bốn người thả một chiếc, cùng thắp, cùng nguyện. Ý nghĩa không giảm, rác giảm bốn lần.
- Thả ở bến có người thu. Thả gần bến thuyền, nơi người chèo đò quen vớt lại, tốt hơn thả ở đoạn bờ vắng.
- Không ném, đặt nhẹ. Đèn ném xuống dễ lật, nến tắt, đèn chìm ngay thành rác mà chưa kịp sáng.
- Mang rác về. Túi đựng đèn, que diêm, vỏ nến dự phòng — bỏ vào thùng rác trên bờ.
- Cân nhắc không thả. Có thể thắp đèn, ngắm, chụp ảnh rồi đặt lại bàn thờ nhỏ trên thuyền hoặc mang về. Một số nơi ở Việt Nam đã thử đặt đèn trong khung nổi cố định để thu lại sau lễ.
Cách tự làm đèn từ giấy và thân chuối đã có trong bài chung về lễ thả đèn hoa đăng; ở Hội An, điều thực tế nhất là chọn đúng chiếc đèn ngay tại quầy.
Đi Hội An dự đêm rằm: chuẩn bị thực tế
Chọn ngày
Tra lịch âm để biết đêm 14 rằm rơi vào ngày nào trong tháng. Rằm tháng Giêng, rằm tháng Bảy và rằm tháng Tám thường đông hơn hẳn. Tháng 10–11 dương lịch là mùa mưa ở miền Trung, có năm nước sông Hoài dâng lên tràn đường Bạch Đằng; khi có lũ, hoạt động trên sông có thể tạm dừng — xem thông báo của địa phương trước khi đi.
Giờ giấc và đi lại
Đèn lồng thường thắp từ chập tối; khoảng sau bữa tối là lúc bến sông đông nhất. Khu phố cổ hạn chế xe cơ giới theo khung giờ do địa phương quy định, nên gửi xe ở bãi ngoài rồi đi bộ vào. Mang giày dễ đi vì bậc bến ẩm, trơn.
Ứng xử trên thuyền và trên bến
- Mặc áo phao nếu thuyền có, nhất là với trẻ nhỏ; không cho trẻ chồm người ra mép thuyền để với đèn.
- Giữ lửa cách xa tóc, khăn, váy áo vải mỏng.
- Không chen chụp ảnh ở đầu bậc bến lúc người khác đang lên xuống thuyền.
- Thoả thuận giá thuyền rõ ràng trước khi lên, giá do mỗi bến niêm yết hoặc thoả thuận tại chỗ.
Vì sao chuyện rác lại gắn với một nghi lễ nhà Phật
Có người hỏi: thả đèn là để cầu an, sao lại bàn chuyện rác cho nặng nề? Thực ra hai chuyện ấy không tách rời. Giới đầu tiên của người Phật tử là không giết hại; trong luật Tăng đoàn còn có những điều răn nhỏ như không làm bẩn nguồn nước, không phóng uế xuống nước sạch. Dòng sông nuôi tôm cá, nuôi rau, nuôi người dân ven bờ. Một nghi thức nguyện bình an mà để lại mảnh xốp trong bụng con cá thì tự nó đã đi ngược với điều mình cầu.
Đây cũng là sợi chỉ chung của các lễ hội ngoài trời: Phật đài đứng giữa trời đất thì lòng từ cũng phải ra ngoài trời — đến con cá, bờ sông, và người dậy sớm đi vớt đèn.
Góc nhìn hôm nay: thả một chiếc đèn, mang về một thói quen
Hội An không phải nơi duy nhất có lễ thả đèn nước. Thái Lan có Loy Krathong, Nhật có toro nagashi, đồng bào Khmer Nam Bộ có Ok Om Bok. Nơi nào cũng đi qua cùng một bài toán: đẹp một đêm, rác nhiều ngày. Nhiều nơi đã chuyển sang đèn thân chuối, đặt lưới thu ở hạ lưu, hoặc thu gom đèn ngay sau nghi thức.
Việc làm được ngay khi đến Hội An: mua một chiếc đèn đế không xốp cho cả nhóm, thả ở bến có người chèo đò, và bỏ túi rác của mình vào thùng trên bờ. Nếu muốn làm thêm, nhắn với chủ quầy một câu "đèn đế chuối thì em mua" — người bán thay đổi nhanh nhất khi khách nói ra điều mình muốn.
Câu hỏi thường gặp
Thả hoa đăng ở Hội An vào ngày nào đẹp nhất?
Đông và đẹp nhất là đêm 14 âm lịch hằng tháng, tức đêm rằm phố cổ, khi phố thắp đèn lồng và hạn chế đèn điện. Hiện nay ngày thường cũng có người bán đèn và thuyền đưa khách thả đèn trên sông Hoài.
Sông Hoài ở Hội An là sông gì?
Sông Hoài là một nhánh của hệ sông Thu Bồn, chảy sát khu phố cổ Hội An, dọc đường Bạch Đằng và qua chân Chùa Cầu. Đây là nơi thả hoa đăng và đi thuyền dạo đêm chính của phố cổ.
Thả hoa đăng có gây ô nhiễm sông không?
Có, nếu đèn dùng đế xốp, cốc nến nhựa, giấy tráng phủ. Giấy thường và thân chuối phân huỷ được, còn xốp và nhựa vỡ thành mảnh nhỏ trôi xa. Chọn đèn vật liệu tự nhiên và thả một đèn cho cả nhóm sẽ giảm rác rõ rệt.
Hội An bây giờ thuộc tỉnh nào?
Sau sắp xếp đơn vị hành chính tháng 7/2025, tỉnh Quảng Nam nhập vào thành phố Đà Nẵng, nên phố cổ Hội An nay thuộc thành phố Đà Nẵng.
Thả hoa đăng có phải là nghi lễ Phật giáo không?
Thả đèn nước xuất hiện trong nhiều lễ Phật giáo như rằm, Vu Lan, Phật Đản, nhưng ở Hội An nó cũng là sinh hoạt văn hoá của phố cổ. Ý nghĩa nhà Phật thường được hiểu là ánh sáng trí tuệ và lời nguyện bình an, còn bản thân chiếc đèn không mang phép màu.