Thả cá tái tạo nguồn lợi thuỷ sản là việc thả cá giống, tôm giống của các loài bản địa có nguồn gốc rõ ràng, đã kiểm dịch, vào sông, hồ, biển theo kế hoạch của cơ quan quản lý thuỷ sản, nhằm bù lại lượng cá bị khai thác. Đây là hình thức phóng sinh có tổ chức, đúng loài, đúng nơi, đúng mùa. Chùa, Phật tử, người dân có thể tham gia cùng ủy ban nhân dân xã hoặc cơ quan thuỷ sản tỉnh thay vì tự mua cá thả.
Tái tạo nguồn lợi thuỷ sản là gì
"Nguồn lợi thuỷ sản" là tất cả các loài cá, tôm, cua, nhuyễn thể sống tự nhiên trong sông, hồ, biển mà con người khai thác. Khi đánh bắt nhiều hơn khả năng sinh sản tự nhiên, nguồn lợi cạn dần. "Tái tạo" là các biện pháp giúp nguồn lợi phục hồi: cấm đánh bắt mùa sinh sản, lập khu bảo tồn, phục hồi nơi sống, và thả bổ sung con giống.
Luật Thuỷ sản 2017 có một phần riêng về bảo vệ và phát triển nguồn lợi thuỷ sản, trong đó thả bổ sung giống là một biện pháp được khuyến khích. Các địa phương, nhất là những tỉnh có hồ chứa lớn, sông lớn và vùng ven biển, tổ chức thả giống hằng năm.
Khác gì với phóng sinh mua ở chợ
| Tiêu chí | Mua cá ở chợ để thả | Thả giống tái tạo nguồn lợi |
|---|---|---|
| Nguồn cá | Không rõ, có thể lẫn loài ngoại lai | Trại giống có giấy tờ, loài bản địa được chọn |
| Sức khoẻ | Nhiều con yếu, có thể mang bệnh | Có kiểm dịch trước khi thả |
| Kích cỡ | Cá thịt lớn, quen nuôi ao | Cá giống đủ cỡ để tự kiếm ăn, dễ thích nghi |
| Nơi thả | Hồ gần chùa, sông gần nhà | Vùng nước được chọn theo khảo sát |
| Bảo vệ sau thả | Không có | Thường kèm quy định hạn chế đánh bắt một thời gian |
| Tác động | Dễ nuôi chuỗi bắt – bán | Bổ sung trực tiếp vào quần thể tự nhiên |
Thả loài gì
Loài thả được chọn theo từng vùng nước, không có danh sách chung cho cả nước. Một số nhóm hay gặp:
- Hồ chứa, sông nước ngọt: cá chép, cá trắm, cá mè, cá trôi ta, cá rô đồng, có nơi thả cá lăng, cá chiên, cá ngạnh là những loài bản địa có giá trị. Một số loài như cá mè trắng, trắm cỏ được nuôi ở Việt Nam từ lâu; việc chọn loài nào cho hồ nào do cơ quan chuyên môn quyết định.
- Vùng ven biển, đầm phá: tôm sú, cua, cá chẽm, cá mú, ốc hương, tuỳ địa phương.
- Không thả: rô phi, cá trê phi, cá chim trắng, cá lau kính và các loài ngoại lai khác, dù trại giống có sẵn.
Nguyên tắc: chọn loài vốn có trong vùng nước đó, ưu tiên loài bị khai thác nhiều hoặc đang suy giảm.
Thả khi nào
Nhiều địa phương tổ chức thả giống quanh ngày 1 tháng 4, Ngày truyền thống ngành Thuỷ sản, gắn với dịp Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm một hợp tác xã nghề cá năm 1959. Một số nơi thả vào dịp Phật Đản, Vu Lan, rằm tháng Giêng, phối hợp với Giáo hội Phật giáo cấp tỉnh. Về mặt sinh học, thời điểm tốt là khi nước ổn định, nhiệt độ phù hợp, nguồn thức ăn tự nhiên dồi dào; cơ quan chuyên môn sẽ chọn theo điều kiện từng năm.
Chùa và Phật tử tham gia thế nào
Đây là cách chuyển lễ phóng sinh truyền thống sang hình thức có hiểu biết. Các bước thường gặp:
- Liên hệ. Nhà chùa hoặc ban đại diện Phật giáo liên hệ ủy ban nhân dân xã, phường, hoặc cơ quan chuyên môn về thuỷ sản thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường của tỉnh.
- Chọn loài, chọn nơi. Cơ quan chuyên môn tư vấn loài bản địa phù hợp, số lượng, kích cỡ, vùng nước, thời điểm.
- Chọn nguồn giống. Mua từ cơ sở sản xuất giống có giấy phép, có giấy kiểm dịch. Không gom cá từ chợ.
- Tổ chức lễ. Phần nghi lễ tuỳ truyền thống mỗi chùa; phần thả nên có người của cơ quan chuyên môn hướng dẫn kỹ thuật.
- Bảo vệ sau thả. Phối hợp với địa phương tuyên truyền không đánh bắt ở vùng vừa thả trong một thời gian, không dùng xung điện, lưới mắt nhỏ.
- Công khai. Ghi lại số lượng, loài, nơi thả, nguồn kinh phí, công bố cho người đóng góp.
Giới hạn của việc thả giống
Thả giống là việc tốt nhưng không phải phép màu. Có mấy điều cần nói thẳng:
- Cá giống thả ra có tỉ lệ sống không cao; nhiều con trở thành mồi của loài khác. Đó là phần tự nhiên của chuỗi thức ăn, không phải thất bại.
- Nếu nơi sống vẫn bị ô nhiễm, bãi đẻ vẫn bị phá, đánh bắt huỷ diệt vẫn diễn ra, thì thả bao nhiêu cũng sẽ hết.
- Thả quá nhiều một loài có thể làm lệch cân bằng, ảnh hưởng các loài khác. Đó là lý do cần cơ quan chuyên môn tính toán.
Vì vậy, các chương trình tốt thường đi cùng việc lập khu bảo vệ, cấm khai thác mùa sinh sản và vận động bỏ ngư cụ huỷ diệt. Người tham gia thả giống cũng có thể góp sức ở những phần này.
Người đi câu và cư dân ven sông góp sức thế nào
Thả giống chỉ là một nửa câu chuyện. Nửa còn lại nằm ở những người sống cạnh vùng nước đó mỗi ngày.
- Không đánh bắt ở vùng vừa thả trong thời gian địa phương khuyến cáo, kể cả câu giải trí.
- Thả lại cá còn nhỏ khi câu được, nhất là cá chưa tới tuổi sinh sản. Gỡ lưỡi nhẹ tay, giữ cá dưới nước khi gỡ nếu có thể.
- Không dùng và báo việc dùng xung điện, chất nổ, lưới mắt quá nhỏ, lưới quét đáy ở sông hồ. Những cách này giết cả cá giống lẫn cá mẹ, xoá sạch công sức thả.
- Giữ bờ có cây, có thực vật thuỷ sinh: đó là nơi cá con trú ẩn. Bê tông hoá toàn bộ bờ làm cá con mất chỗ nấp.
- Mang rác, dây cước, lưỡi câu về: dây cước bỏ lại cuốn chân chim, cuốn rùa, cuốn cả cá.
Ở một số nơi, cộng đồng ngư dân được giao quản lý một đoạn sông, một vùng đầm theo hình thức đồng quản lý; họ tự đặt quy ước mùa cấm, vùng cấm và giám sát nhau. Đó là nơi việc thả giống phát huy hiệu quả rõ nhất.
Góc nhìn hôm nay
Một việc làm được ngay: nếu chùa gần nhà vẫn tổ chức phóng sinh mua cá chợ, có thể gửi ban hộ tự một gợi ý ngắn kèm số điện thoại ủy ban nhân dân xã để hỏi về chương trình thả giống. Nếu là người dân bình thường, có thể theo dõi trang thông tin của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh mình, nơi thường đăng thông báo các đợt thả cá giống và kêu gọi tham gia. Người muốn hiểu sâu có thể đọc phần bảo vệ, tái tạo nguồn lợi thuỷ sản trong Luật Thuỷ sản 2017.
Câu hỏi thường gặp
Thả cá tái tạo nguồn lợi thuỷ sản là gì?
Là thả cá, tôm giống của loài bản địa có nguồn gốc rõ ràng và đã kiểm dịch vào sông, hồ, biển theo kế hoạch của cơ quan quản lý, nhằm bù lại lượng bị khai thác. Đây là một biện pháp trong Luật Thuỷ sản 2017.
Chùa muốn thả cá giống thì liên hệ ai?
Liên hệ ủy ban nhân dân xã, phường hoặc cơ quan chuyên môn về thuỷ sản thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường của tỉnh. Họ sẽ tư vấn loài, số lượng, nơi thả và nguồn giống phù hợp.
Ngày thả cá tái tạo nguồn lợi thường là ngày nào?
Nhiều địa phương tổ chức quanh ngày 1 tháng 4, Ngày truyền thống ngành Thuỷ sản. Một số nơi thả vào dịp Phật Đản, Vu Lan hoặc rằm tháng Giêng, phối hợp với Giáo hội Phật giáo địa phương.
Vì sao thả giống tốt hơn mua cá chợ để phóng sinh?
Vì cá giống được chọn đúng loài bản địa, có kiểm dịch, thả đúng nơi và thường được bảo vệ sau khi thả. Cá chợ không rõ nguồn, dễ lẫn loài ngoại lai và việc mua có thể làm tăng đánh bắt.
Thả cá giống có làm nguồn cá hồi phục ngay không?
Không ngay. Tỉ lệ cá giống sống tới trưởng thành không cao, và nếu nơi sống còn ô nhiễm, đánh bắt huỷ diệt vẫn diễn ra thì hiệu quả rất hạn chế. Thả giống cần đi cùng bảo vệ nơi sống và quản lý khai thác.