Thả cá đúng cách là thả đúng loài bản địa vào đúng loại nước nó vốn sống, ở nơi nước sạch, đủ sâu, chảy vừa phải, và cho cá thời gian quen dần nhiệt độ trước khi bơi ra. Cá nước ngọt thả sông hồ nước ngọt, cá nước lợ thả cửa sông, cá biển thả biển. Không thả cá đã yếu, không thả dồn vào ao tù, không thả ở chỗ có lưới đánh bắt hay cống thải.
Trước hết: con cá đó có cần được thả không
Bài này viết cho những lúc thả cá là hợp lý: cứu cá mắc cạn sau mưa lũ, cá mắc trong vũng nước sắp khô, cá còn sống trong lưới đã bỏ, hoặc một đợt thả cá giống bản địa có tổ chức. Còn mua cá ở chợ chỉ để thả thì nên cân nhắc lại, vì việc mua kéo theo việc bắt thêm.
Nếu đã có con cá trong tay, việc của người thả là cho nó cơ hội sống cao nhất. Phần còn lại của bài là cách làm điều đó.
Biết cá là loài gì, sống ở nước nào
Đây là bước hay bị bỏ qua nhất. Cá sống trong ba nhóm nước khác nhau, và phần lớn không chuyển qua lại được.
| Nhóm nước | Loài bản địa hay gặp | Nơi thả phù hợp |
|---|---|---|
| Nước ngọt | Cá chép, cá diếc, cá rô đồng, cá lóc, cá trê vàng, lươn, chạch | Sông, hồ lớn, kênh có dòng chảy, đầm tự nhiên |
| Nước lợ | Cá đối, cá chẽm (cá vược), cá bống, cua biển | Cửa sông, đầm phá, rừng ngập mặn |
| Nước mặn | Cá mú, cá hồng, cá dìa, cá nục | Biển ven bờ có rạn, không phải bãi tắm đông người |
Một số loài như cá chẽm chịu được dải mặn rộng, nhưng đó là ngoại lệ. Người bán hay nói chung chung "cá này sống được hết", đừng tin. Không biết loài thì chụp ảnh hỏi người làm nghề cá hoặc dân địa phương trước.
Đặc biệt không thả: rô phi, cá trê phi, cá chim trắng nước ngọt, cá lau kính, cá cảnh. Những loài nhập nội này hoặc gây hại cho cá bản địa, hoặc không sống được ngoài tự nhiên.
Chọn nơi thả: năm điều cần nhìn
Nước có sạch không
Nước đen, nổi váng, có mùi hôi, có cá chết nổi là dấu hiệu nước thiếu ô-xy hoặc ô nhiễm. Thả vào đó là đổi chậu này sang chậu khác tệ hơn. Tránh khu gần cống xả, gần chợ, gần khu chăn nuôi xả thải.
Nước có đủ sâu không
Mùa khô, nhiều hồ, kênh chỉ còn lớp nước mỏng, nắng chiếu nóng lên rất nhanh. Cá cần chỗ sâu để tránh nóng, tránh chim. Một hồ cạn trơ đáy không phải nơi thả.
Dòng chảy có vừa không
Cá nuôi ao quen nước tĩnh, thả vào dòng xiết sẽ bị cuốn, va đá, kiệt sức. Cá quen dòng chảy thì thả vào ao tù lại thiếu ô-xy. Chỗ tốt là đoạn sông có bờ thoải, có thực vật thuỷ sinh, dòng chảy chậm.
Có ai đang đánh bắt không
Thả ngay trước lưới, trước cần câu, trước đăng đó thì cá có thể bị bắt lại trong vài phút. Nhìn quanh trước khi thả, chọn chỗ không có ngư cụ.
Hồ có đang quá tải không
Hồ chùa, hồ công viên nhỏ thường đã có rất nhiều cá. Thả thêm hàng chục cân vào một hồ kín không có nước lưu thông là gây thiếu ô-xy, cá chết hàng loạt vào sáng sớm, khi lượng ô-xy trong nước thấp nhất.
Cách thả: từng bước
- Giữ cá trong bóng mát. Trên đường đi, để cá trong xô, chậu có nước, đặt nơi râm. Túi nilon kín để lâu dưới nắng sẽ nóng và thiếu ô-xy.
- Cho cá quen nhiệt độ. Đặt cả túi hoặc xô sát mặt nước nơi định thả khoảng mười lăm đến hai mươi phút. Sau đó múc từ từ nước nơi thả vào xô, vài lần cách nhau ít phút. Cá đỡ bị sốc vì chênh lệch nhiệt độ và độ mặn.
- Xuống bậc thấp nhất. Đứng sát mặt nước, ở bậc đá, bờ thoải. Không đứng trên cầu cao ném xuống; cá va mặt nước mạnh có thể bị thương, choáng.
- Nghiêng xô cho cá tự bơi ra. Đừng đổ ào, đừng tung cá. Để cá tự rời đi khi đã sẵn sàng.
- Thả rải, không thả dồn. Nếu có nhiều cá, chia ra thả ở vài điểm cách nhau.
- Mang túi, xô về. Không để lại túi nilon, dây buộc, hộp xốp bên bờ hay dưới nước.
Giờ nào, mùa nào thả tốt hơn
Không cần chọn giờ theo nghĩa tâm linh. Nhưng về thời tiết thì có giờ tốt và giờ xấu:
- Sáng sớm hoặc chiều mát là lúc nước dịu, chênh lệch nhiệt độ ít.
- Tránh trưa nắng gắt: nước trong xô nóng nhanh, cá yếu đi.
- Tránh ngay sau mưa lớn nếu nước sông đang đục ngầu, chảy xiết, cuốn theo rác.
- Mùa sinh sản của cá (với nhiều loài nước ngọt là đầu mùa mưa) là lúc nhiều địa phương hạn chế đánh bắt; cá thả lúc này có thêm thời gian ổn định.
Khi nào không nên thả
Có những con cá không nên thả ngay dù đúng loài:
- Cá đã lật bụng, thở dốc, mất thăng bằng. Thả xuống, cá sẽ chìm và chết. Nếu có điều kiện, để cá trong chậu nước sạch có sục khí cho hồi lại; nếu không hồi, chấp nhận rằng mình đã cố hết sức.
- Cá bị thương, tróc vảy nhiều, có đốm trắng, nấm. Thả ra có thể lây bệnh cho cá tự nhiên.
- Cá nhỏ vừa nở, chưa đủ sức. Những đợt thả cá giống có tổ chức thường chọn cá đã đạt cỡ nhất định vì lý do này.
Cứu cá mắc cạn sau lũ: một tình huống hay gặp
Sau mưa lũ, nước rút nhanh, cá bị bỏ lại trong ruộng, vũng, mương. Đây là lúc phóng sinh có ý nghĩa thật nhất. Cách làm: dùng xô có nước múc cá, không cầm cá bằng tay khô, mang tới kênh hoặc sông gần nhất mà vũng nước ấy vốn thông ra. Cá ở vùng đó thường là cá bản địa của chính dòng sông ấy, thả lại là trả nó về nhà. Chú ý an toàn khi lội nước lũ: tránh dòng chảy mạnh, hố sâu, dây điện rơi.
Góc nhìn hôm nay
Việc làm được ngay là chuẩn bị một bộ nhỏ để sẵn: một xô có quai, một chiếc vợt lưới mềm, một tấm khăn ướt. Có bộ này, gặp cá mắc cạn hay cá trong lưới bỏ, có thể cứu nhanh mà không làm cá bị thương thêm. Những ai muốn hiểu cá bản địa ở vùng mình, có thể hỏi trạm khuyến nông, phòng chuyên môn về nông nghiệp của xã, hoặc tìm sách nhận biết cá nước ngọt Việt Nam ở thư viện.
Câu hỏi thường gặp
Thả cá phóng sinh ở đâu thì cá sống?
Thả ở sông, hồ lớn hoặc kênh có nước sạch, đủ sâu, dòng chảy chậm và có thực vật thuỷ sinh. Tránh ao tù cạn, chỗ gần cống thải và chỗ có người đang giăng lưới, câu cá.
Cá chép thả ở sông hay hồ?
Cá chép là cá nước ngọt quen nước chảy chậm hoặc tĩnh, có thể thả ở hồ lớn hay đoạn sông chảy hiền. Không thả cá chép xuống biển hay nước lợ mặn và không thả vào hồ nhỏ đã quá nhiều cá.
Có cần cho cá quen nước trước khi thả không?
Nên. Đặt túi hoặc xô sát mặt nước khoảng mười lăm đến hai mươi phút, rồi múc dần nước nơi thả vào để cá quen nhiệt độ và độ mặn. Cách này giúp cá đỡ sốc.
Thả cá giờ nào tốt?
Sáng sớm hoặc chiều mát là tốt nhất vì nước dịu. Tránh trưa nắng gắt và ngay sau mưa lớn khi nước đục, chảy xiết. Không cần chọn giờ theo tử vi hay ngày đẹp.
Cá yếu sắp chết có nên thả không?
Không nên thả ngay vì cá sẽ chìm và chết, có khi còn lây bệnh. Để cá trong nước sạch có sục khí cho hồi lại trước; cá có dấu hiệu bệnh thì không thả ra tự nhiên.