Lặn ngắm san hô có trách nhiệm: không chạm, không đứng, không cho cá ăn

Lặn ngắm san hô có trách nhiệm gói trong ba điều: không chạm, không đứng lên rạn, không cho cá ăn. Muốn làm được, người lặn bình khí cần kiểm soát nổi tốt và giữ chân vịt xa rạn; người lặn ống thở nên mặc áo phao hoặc đồ nổi để khỏi phải đứng nghỉ trên san hô. Ngoài ra, hãy chọn tour buộc thuyền vào phao thay vì thả neo xuống rạn, nghe kỹ phần dặn dò trước khi xuống nước, và không mang gì từ biển lên ngoài rác.

Vì sao một cú chạm cũng gây hại cho rạn

San hô cứng là tập đoàn động vật nhỏ phủ một lớp mô mỏng trên bộ xương đá vôi. Lớp mô ấy có chất nhầy bảo vệ. Một bàn tay đặt lên, một đầu gối tì vào, một cú quẫy chân vịt quẹt qua có thể làm tróc mô, để lại vết thương cho rong tảo và vi khuẩn bám vào. Cành san hô thì giòn, gãy rất dễ.

Một người chạm một lần có vẻ không đáng kể. Nhưng một điểm lặn nổi tiếng có thể đón hàng trăm lượt khách mỗi ngày mùa cao điểm. Các khảo sát ở nhiều vùng rạn trên thế giới đều thấy hư hại do người lặn tập trung ở những điểm đông khách, gần chỗ xuống nước, và ở người mới học. Tại Việt Nam, các khu như vịnh Nha Trang, Cù Lao Chàm (nay thuộc Đà Nẵng), Phú Quốc, Côn Đảo, Lý Sơn đều có những rạn chịu áp lực du lịch lớn.

Ngoài ra, người chạm vào rạn còn có nguy cơ tự làm mình bị thương: san hô lửa gây bỏng rát, cầu gai đâm gai, cá mù làn và cá đá nguỵ trang rất khéo trên nền rạn có gai độc.

Bảy thói quen dưới nước

1. Không chạm bất cứ thứ gì — san hô, hải quỳ, sao biển, rùa, cá. Nếu cần bám để ổn định khi có dòng chảy, chỉ đặt một ngón tay lên đá chết hoặc cát trống, theo hướng dẫn viên.
2. Không đứng, không quỳ lên rạn. Người lặn ống thở mệt thì nằm nổi ngửa nghỉ, hoặc bơi về thuyền.
3. Không cho cá ăn. Bánh mì, xúc xích làm thay đổi tập tính cá, kéo đến những loài ăn tạp lấn át cá ăn rong — loài giữ cho rạn không bị tảo phủ kín. Thức ăn thừa còn làm bẩn nước.
4. Không đuổi theo, không cưỡi rùa biển. Rùa cần trồi lên thở; bị vây quanh, nó có thể hoảng.
5. Không lấy gì lên. Vỏ ốc rỗng là nhà của ốc mượn hồn, mảnh san hô chết là nền cho san hô mới bám. Mua bán san hô, vỏ ốc quý cũng có thể vi phạm quy định bảo vệ.
6. Không khuấy cát. Cát bị đạp tung lên phủ lên san hô, che ánh sáng.
7. Chụp ảnh không can thiệp. Không bẻ cành, xua cá, lật đá để có ảnh đẹp; không dùng gậy chọc sinh vật.

Nổi cân bằng và chân vịt: kỹ năng quyết định

Với người lặn bình khí

Phần lớn va chạm với rạn xảy ra khi người lặn không giữ được độ nổi: chìm xuống quá sâu rồi chống tay, hoặc chúc đầu xuống làm chân vịt vung lên quẹt rạn. Kiểm soát nổi cân bằng — giữ mình lơ lửng ở một độ sâu chỉ bằng hơi thở và áo điều chỉnh nổi — là kỹ năng quan trọng nhất cho cả an toàn lẫn bảo vệ rạn.

• Chì vừa đủ. Đeo quá nhiều chì là lý do số một khiến người mới chìm xuống rạn. Hãy nhờ hướng dẫn viên kiểm tra lượng chì ở đầu chuyến.
• Tư thế nằm ngang. Giữ thân song song đáy, gối hơi co, chân vịt cao hơn đầu một chút.
• Kiểu đạp chân vịt. Kiểu đạp ếch hay đạp ngắn ít tạo dòng nước xuống đáy hơn kiểu vẫy dài.
• Thu gọn thiết bị. Ống thở dự phòng, đồng hồ đo áp suất, máy ảnh treo lủng lẳng có thể quẹt rạn; kẹp gọn vào áo.
• Giữ khoảng cách. Cách rạn ít nhất vài gang tay, cách xa hơn khi có dòng chảy.

Nếu chưa tự tin, hãy học thêm một khoá nâng cao về kiểm soát nổi hoặc luyện thêm ở hồ bơi, vùng đáy cát trước khi lặn sát rạn.

Với người lặn ống thở

• Mặc áo phao, áo bơi nổi hoặc đai nổi để không phải đứng nghỉ.
• Xuống nước ở chỗ đáy cát hoặc từ thuyền, không đi bộ qua rạn ở bãi nông khi nước ròng.
• Bơi ở vùng nước đủ sâu so với rạn; khi nước quá nông, quay lại.
• Người không biết bơi nên đi cùng hướng dẫn viên, cầm phao, không tự ra xa.

Chọn tour và chọn thuyền

Trên thế giới có bộ tiêu chí Green Fins do Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP) và tổ chức Reef-World Foundation phát triển, giúp các trung tâm lặn đánh giá và cải thiện thói quen thân thiện với rạn. Một trung tâm lặn biết và áp dụng những tiêu chí như vậy thường là dấu hiệu tốt — nhưng cách tốt nhất vẫn là quan sát họ làm gì ở điểm lặn.

Những thứ mang theo

• Đồ bơi dài tay, đồ lặn mỏng: chống nắng, chống sứa, giảm bôi kem chống nắng. Chuyện các thành phần kem chống nắng với san hô còn được bàn nhiều; mặc áo dài tay là cách đơn giản để giảm lượng kem phải dùng.
• Găng tay: nhiều điểm lặn và khu bảo tồn khuyên không đeo găng khi lặn ngắm rạn, vì đeo găng người ta dễ chạm, bám hơn. Hỏi quy định của điểm lặn.
• Túi lưới nhỏ để nhặt rác nhựa gặp dưới nước, nếu nhặt được mà không chạm rạn.
• Máy ảnh có dây đeo cổ tay, không gắn gậy dài.

Mùa lặn và an toàn

Mùa lặn ở Việt Nam lệch theo vùng. Vùng Nha Trang, Cù Lao Chàm thường đẹp nước từ khoảng mùa xuân tới hè; Phú Quốc phía nam và đông nam đảo thường êm vào mùa khô, khoảng cuối năm tới mùa xuân; Côn Đảo có biển lặng nhất vào khoảng mùa xuân sang hè. Lịch cụ thể thay đổi theo năm; hãy hỏi trung tâm lặn địa phương và theo dõi dự báo thời tiết biển.

Về an toàn: lặn bình khí cần chứng chỉ hoặc đi trong chương trình thử có hướng dẫn viên kèm sát; chờ khoảng 12–24 giờ sau lần lặn bình khí cuối rồi mới đi máy bay, theo khuyến cáo phổ biến của các tổ chức an toàn lặn; người có bệnh tim mạch, hô hấp nên hỏi bác sĩ trước.

Góc nhìn hôm nay: ngắm mà không cầm

Lặn ngắm san hô là một trong số ít lần người ta được ở giữa một thế giới hoàn toàn khác mà không cần làm gì cả. Chỉ nổi lơ lửng, thở chậm, nhìn. Nhiều người lặn kể rằng cảm giác ấy giống một buổi ngồi thiền: hơi thở đều, tâm không chạy theo ý muốn cầm nắm.

Lần lặn tới, có thể thử tự đặt cho mình một luật duy nhất: suốt buổi không chạm vào gì. Sau buổi lặn, hỏi hướng dẫn viên về rạn ở đây: loài san hô nào phổ biến, có bị tẩy trắng năm nào không, khu bảo tồn có những vùng cấm nào. Những câu hỏi đó biến một chuyến đi chơi thành một buổi học.