Dạy trẻ lòng từ với con vật: thay phóng sinh bằng việc nhỏ mỗi ngày

Dạy trẻ lòng từ với con vật không cần một buổi lễ phóng sinh, mà cần những việc nhỏ lặp lại mỗi ngày: không bắt chuồn chuồn, cào cào để chơi, đưa con kiến ra ngoài thay vì đập, cùng chăm thú nuôi, ngồi quan sát chim, trồng một chậu hoa cho ong bướm. Trẻ học từ cái người lớn làm hơn từ lời giảng. Một đứa trẻ quen nhẹ tay với sinh vật nhỏ sẽ lớn lên với tâm từ tự nhiên, không phải thuộc lòng.

Vì sao không nên bắt đầu bằng mua chim cá để thả

Nhiều gia đình đưa con đi phóng sinh dịp lễ để dạy lòng từ. Ý định rất tốt. Nhưng trẻ nhìn thấy gì? Thấy người lớn trả tiền cho người bán, nhận một túi cá hay lồng chim, rồi mở ra. Bài học trẻ dễ rút ra là: con vật là thứ mua được, và thả ra là một việc làm vì mình được phước.

Trẻ không nhìn thấy những con chim bị lưới bắt hôm trước, những con cá chết trong chậu, những con bị bắt lại ngay sau đó. Nếu lớn lên mới biết, có trẻ sẽ hoang mang. Vì vậy, với trẻ nhỏ, nên bắt đầu bằng những việc trực tiếp, nhìn thấy được, không có mặt tối giấu đi.

Mười việc nhỏ theo từng độ tuổi

Độ tuổi chỉ để tham khảo. Mỗi trẻ một khác; điều quan trọng là người lớn làm cùng, không giao việc rồi bỏ đó.

Những thói quen nên nói nhẹ với trẻ

Bắt côn trùng để chơi

Trẻ con Việt Nam nhiều thế hệ lớn lên với thú bắt chuồn chuồn, cào cào, dế. Không cần cấm gắt. Có thể nói: "Mình xem một chút rồi thả nó về nhé, nó còn phải về nhà." Dần dần, trẻ chuyển từ bắt sang ngắm. Một chiếc kính lúp giúp ngắm kỹ hơn mà không cần cầm con vật.

Gà con, vịt con nhuộm màu bán ở cổng trường

Đây là thứ trẻ rất thích và hay đòi mua. Những con gà vịt nhuộm màu thường yếu, chết sau vài ngày, để lại nỗi buồn cho trẻ. Có thể giải thích cho con vì sao không mua: con vật bị nhuộm phẩm, bị bán khi còn quá nhỏ, rời mẹ quá sớm.

Cá vàng trong túi nilon làm phần thưởng

Ở hội chợ, khu vui chơi, đôi khi có quầy vớt cá tặng cá. Cá nhốt trong túi nhỏ không sống được lâu. Nếu lỡ mang về, hãy chuẩn bị bể có nước để lắng, chăm đến cùng, và dạy con không đổ cá ra hồ khi chán.

Chọc thú trong vườn thú

Gõ kính, ném đồ ăn, la hét làm thú căng thẳng. Trước khi vào vườn thú, cùng con thống nhất vài quy tắc: nói nhỏ, không gõ, không cho ăn đồ của mình.

Chăm thú nuôi: bài học về trách nhiệm

Nuôi một con vật là cách học lòng từ sâu nhất, vì nó đòi hỏi kiên nhẫn mỗi ngày. Trước khi nuôi, cả nhà nên trả lời mấy câu: ai cho ăn khi con đi học, ai dọn vệ sinh, đi vắng thì gửi ai, khi con vật già và bệnh thì chăm thế nào. Nếu chưa trả lời được, có thể chưa nên nuôi.

Một điều cần dạy rõ: thú nuôi không nuôi nữa thì không được thả ra ngoài. Rùa tai đỏ, cá cảnh, chim cảnh, thỏ, chuột hamster thả ra tự nhiên hoặc chết, hoặc gây hại cho loài bản địa. Trách nhiệm là tìm người nhận nuôi.

Khi con vật bệnh, đưa đi khám thú y; nếu trẻ có dấu hiệu dị ứng lông, cũng nên đưa trẻ đi khám thay vì tự đoán.

Khi trẻ hỏi những câu khó

Lòng từ với con vật sớm muộn sẽ dẫn trẻ tới những câu hỏi khiến người lớn lúng túng. Không cần trả lời hoàn hảo, chỉ cần trả lời thật và vừa sức trẻ.

"Sao mình thương con gà mà vẫn ăn thịt gà?"

Đây là câu hỏi rất thật. Có thể nói rằng mỗi gia đình, mỗi truyền thống có cách nghĩ khác nhau: có người ăn chay, có người ăn ít thịt, có người vẫn ăn nhưng biết ơn bữa ăn và không bỏ phí. Điều chung là không làm khổ con vật vô cớ, không giết để vui. Đừng biến câu hỏi thành áp lực bắt trẻ phải chọn ăn hay không ăn.

"Con cá chết rồi đi đâu?"

Khi thú nuôi chết, trẻ thường buồn thật sự. Hãy cho trẻ buồn, cùng chôn con vật ở một góc vườn hoặc chậu cây, nói vài lời cảm ơn. Đó là bài học về sự vô thường, rằng mọi sự sống đều có lúc dừng lại, và vì thế càng nên đối xử tử tế khi còn có nhau.

"Sao bạn kia đập con gián mà không sao?"

Không cần phán bạn kia sai. Có thể nói: nhà mình chọn cách khác, mình giữ nhà sạch để gián ít vào, và nếu thấy thì đưa ra ngoài. Khi có muỗi mang bệnh sốt xuất huyết, sức khoẻ của người được ưu tiên; dùng màn, lưới chắn và dọn nước đọng là cách phòng trước.

Kể chuyện: từ tích Phật đến chuyện đời thường

Trẻ nhỏ học qua chuyện kể. Kinh Bổn sinh (Jataka), tập chuyện về các tiền thân của Đức Phật, có nhiều chuyện về con vật như chuyện khỉ chúa lấy thân mình làm cầu cho đàn khỉ chạy thoát, hay chuyện nai chúa xin chết thay cho con nai mẹ đang mang thai. Những chuyện này có nhiều bản kể lại cho thiếu nhi; người lớn nên đọc trước để chọn bản phù hợp lứa tuổi.

Ngoài tích xưa, chuyện đời thường cũng là chất liệu tốt: con chim sẻ làm tổ ở mái hiên, con mèo hàng xóm bị thương được bác bên nhà chăm. Kể xong, hỏi trẻ một câu: "Nếu là con, con sẽ làm gì?" Câu hỏi để trẻ tự nghĩ, không phải để chấm đúng sai.

Góc nhìn hôm nay: một góc vườn cho ong bướm

Việc làm được ngay cuối tuần này: cùng con trồng một chậu hoa nhỏ, ưu tiên hoa có nhiều mật như cúc, ngũ sắc, mười giờ, hoặc rau thơm để ra hoa như húng, tía tô. Đặt chậu ở ban công hay bậu cửa có nắng, không phun thuốc trừ sâu. Mỗi sáng cùng con nhìn xem có con ong, con bướm nào ghé. Đó là một lần phóng sinh không cần mua con vật nào: mình tạo ra một chỗ để chúng sống.

Nếu muốn đi xa hơn, có thể đưa con tham gia các buổi tìm hiểu thiên nhiên do vườn quốc gia, bảo tàng thiên nhiên hoặc các tổ chức bảo tồn tổ chức cho thiếu nhi.