Cho người ăn xin không có câu trả lời chung "nên" hay "không nên". Với người già, người khuyết tật đang thật sự khó khăn, một ít đồ ăn hay tiền lẻ kèm thái độ tôn trọng là việc tử tế. Với trẻ em đi xin, cho tiền trực tiếp thường giữ các em ở lại ngoài đường lâu hơn và có khi nuôi kẻ đứng sau; nên gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí) hoặc báo công an, UBND phường, xã. Lòng từ không cần phán xét người xin, nhưng cần trí tuệ để biết cho thế nào thì giúp được thật.
Lòng từ và trí tuệ: hai cánh của một con chim
Người học Phật hay nghe ví từ bi và trí tuệ như hai cánh chim, thiếu một cánh không bay được. Chuyện cho người ăn xin là chỗ hai cánh này phải đi cùng nhau. Chỉ có lòng thương mà không suy xét thì dễ bị lợi dụng, thậm chí vô tình tiếp tay cho người bóc lột trẻ em. Chỉ có suy xét mà không còn lòng thương thì dễ đi tới chỗ nghi ngờ mọi người, nhìn ai đưa tay xin cũng thấy là lừa.
Lời Phật dạy về cho đúng lúc kể đến việc cho người bệnh, cho lúc đói kém. Người ăn xin thật sự đói, bệnh là đúng đối tượng ấy. Câu hỏi chỉ là: cho bằng cách nào để món cho đến đúng người, và giúp họ thoát khỏi cảnh xin, chứ không giữ họ lại trong đó.
Ai đang xin trên đường phố
Người xin ăn không phải một nhóm giống nhau. Phân biệt sơ bộ giúp chọn cách giúp phù hợp, dù không bao giờ biết chắc hoàn cảnh từng người.
| Nhóm | Hoàn cảnh hay gặp | Cách giúp có ích |
|---|---|---|
| Người già neo đơn | Không con cháu nuôi, không lương hưu, sức yếu | Đồ ăn, tiền lẻ; hỏi nơi ở, báo phường, xã để được xét trợ cấp xã hội |
| Người khuyết tật | Khó tìm việc, có người tự đi, có người bị đưa đi | Mua hàng họ bán nếu có; để ý dấu hiệu bị người khác điều khiển |
| Trẻ em đi xin, bán hàng rong ban đêm | Đi một mình hoặc có người lớn đứng xa, nhiều khi bị thuê, bị ép | Không cho tiền trực tiếp; gọi 111 hoặc báo công an, phường, xã |
| Người mang con nhỏ, bế trẻ ngủ li bì | Có trường hợp trẻ bị thuê, bị cho uống thuốc ngủ | Báo công an nếu thấy bất thường, nhất là trẻ ngủ mê suốt ngày nắng |
| Người mặc áo tu sĩ xin tiền | Có người tu thật, có người giả danh | Hỏi tu ở chùa nào, tự liên hệ chùa; khất thực theo truyền thống thường là nhận thức ăn |
| Người kể chuyện "lỡ đường, mất ví" | Có người thật cần, có người lặp lại câu chuyện mỗi ngày | Mua giúp vé xe, đồ ăn thay vì đưa tiền |
Chuyện đường dây: nói đúng mức
Báo chí Việt Nam nhiều năm qua đã đưa tin về những nhóm thuê trẻ em, người khuyết tật đi xin, thu tiền cuối ngày; có trường hợp trẻ bị đánh nếu không đủ "chỉ tiêu". Đó là chuyện có thật. Nhưng không phải người xin nào cũng thuộc đường dây; nhiều cụ già đi xin chỉ vì không còn ai lo.
Vì vậy, đừng biến "đường dây" thành lý do để lạnh lùng với mọi người. Thay vào đó, để ý vài dấu hiệu bất thường:
- Trẻ nhỏ đi xin đêm khuya, nhiều em cùng một khu, cùng cách nói.
- Có người lớn đứng xa quan sát, thu tiền của trẻ hay người khuyết tật.
- Em bé được bế ngủ mê nhiều giờ liền giữa nắng, giữa ồn ào.
- Người xin bị đưa đến, đón đi bằng xe vào giờ cố định.
Thấy những dấu hiệu này, đừng tự đối chất, vì có thể nguy hiểm. Ghi nhớ thời gian, địa điểm, đặc điểm, rồi báo công an hoặc gọi 111.
Vì sao cho tiền trẻ em đi xin lại có hại
Luật Trẻ em năm 2016 nghiêm cấm lợi dụng trẻ em vì mục đích trục lợi. Dù vậy, chừng nào trẻ đi xin còn mang về được tiền, người lớn đứng sau, kể cả cha mẹ túng quẫn, còn có lý do để đưa trẻ ra đường thay vì cho đi học. Mỗi tờ tiền đưa vào tay trẻ, dù với lòng thương thật, có thể làm kéo dài cảnh ấy.
Những cách giúp trẻ tốt hơn:
- Gọi Tổng đài 111: tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em, miễn phí, nhận thông tin về trẻ bị xâm hại, bóc lột, lang thang.
- Cho đồ ăn ăn ngay thay vì tiền, nếu thấy trẻ đói.
- Góp cho các lớp học tình thương, mái ấm có giấy phép, nơi trẻ đường phố được học và ở.
Khất thực và ăn xin khác nhau thế nào
Trong Phật giáo, khất thực là truyền thống tu sĩ ôm bát đi nhận thức ăn, để sống giản dị, bớt kiêu mạn và cho người tại gia cơ hội bố thí. Ở Việt Nam, hệ phái Khất sĩ và Phật giáo Nam tông còn giữ nếp này, thường đi theo đoàn, giờ giấc nhất định, nhận thức ăn chứ không đứng xin tiền ở quán xá, bến xe.
Đã nhiều lần có thông tin về người giả danh tu sĩ đi xin tiền. Gặp người mặc áo tu xin tiền ngoài đường, có thể lễ phép hỏi tu ở chùa nào, rồi nếu muốn cúng dường, tự liên hệ chùa đó. Làm vậy không phải là bất kính với người tu thật; người tu thật sẽ không phiền lòng.
Cho thế nào để giữ phẩm giá người nhận
Dù quyết định cho hay không, cách cư xử vẫn là phần quan trọng của lòng từ:
- Nhìn vào người ta, chào hỏi, không quăng tiền, không đưa bằng hai đầu ngón tay như sợ chạm.
- Nếu không cho, từ chối nhẹ nhàng ("hôm nay cháu không có, bác thông cảm"), không xua đuổi, không giảng đạo lý.
- Không chụp ảnh, quay video người xin để đăng mạng.
- Mua hàng của người bán vé số, bán kẹo, đánh giày: họ đang làm việc, mua hàng của họ là giúp mà giữ được thể diện.
- Hỏi một câu: "Bác ở đâu, đã có ai giúp chưa?" Đôi khi đó là bước đầu để kết nối người ta với phường, xã, với chùa gần nhà.
Giúp qua hệ thống bảo trợ xã hội
Người già neo đơn, người khuyết tật nặng, trẻ mồ côi có thể thuộc diện được trợ cấp xã hội hằng tháng, được chăm sóc tại cơ sở bảo trợ xã hội, theo quy định về chính sách trợ giúp xã hội hiện hành. Nhiều người đi xin không biết mình có quyền được xét, hoặc không ai giúp làm hồ sơ.
Người dân có thể làm cầu nối: báo UBND phường, xã nơi người ấy đang sống, hoặc nơi mình gặp họ; hỏi cán bộ phụ trách văn hoá – xã hội cách lập hồ sơ. Với những trường hợp lang thang, cơ quan chức năng có thể đưa người tạm vào cơ sở bảo trợ xã hội để chăm sóc trước khi tìm gia đình. Việc này mất công hơn đưa một tờ tiền, nhưng có thể thay đổi cả cuộc sống của người kia.
Góc nhìn hôm nay: một "kế hoạch nhỏ" cho người hay gặp người xin
- Lưu số 111 vào danh bạ điện thoại.
- Để sẵn vài món ăn được ngay (bánh mì, sữa hộp, nước) trong cốp xe, túi xách, để cho khi gặp người đói.
- Chọn một nơi góp đều đặn: bếp cơm cho người vô gia cư, lớp học tình thương, mái ấm. Khi không chắc cho người trước mặt có đúng không, mình biết vẫn có một nơi tiền của mình chắc chắn đến đúng chỗ.
- Nói chuyện với con về việc này: vì sao mình chào bác ăn xin, vì sao không đưa tiền cho bạn nhỏ đi xin mà gọi điện cho người lớn có trách nhiệm.
Câu hỏi thường gặp
Có nên cho tiền người ăn xin không?
Tuỳ hoàn cảnh. Với người già, người khuyết tật thật sự khó khăn, cho đồ ăn hoặc tiền lẻ với thái độ tôn trọng là việc tử tế. Với trẻ em đi xin, không nên cho tiền trực tiếp mà nên gọi Tổng đài 111 hoặc báo công an, chính quyền phường, xã.
Vì sao không nên cho tiền trẻ em ăn xin?
Tiền trẻ mang về có thể khiến người lớn đứng sau tiếp tục đưa trẻ ra đường thay vì cho đi học, và có trường hợp trẻ bị thuê, bị ép đi xin. Cho đồ ăn ăn ngay, báo 111 và góp cho mái ấm, lớp học tình thương giúp trẻ được nhiều hơn.
Tổng đài 111 là gì?
Đây là Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em, gọi miễn phí, tiếp nhận thông tin về trẻ em bị xâm hại, bóc lột, lang thang hoặc có nguy cơ bị tổn hại.
Khất thực khác ăn xin thế nào?
Khất thực là truyền thống của tu sĩ Phật giáo ôm bát nhận thức ăn để sống giản dị và cho người tại gia cơ hội bố thí, thường đi theo đoàn và giờ giấc nhất định. Gặp người mặc áo tu xin tiền ngoài đường, nên hỏi chùa nơi họ tu rồi tự liên hệ để xác minh.
Làm sao giúp người già đi xin lâu dài?
Báo UBND phường, xã nơi cụ sống hoặc nơi gặp cụ để được xét trợ cấp xã hội hằng tháng hoặc tiếp nhận vào cơ sở bảo trợ xã hội. Nhiều người đi xin không biết mình có quyền được xét hoặc không có ai giúp làm hồ sơ.