Thiền ngắm bình minh trên biển: ngồi ở đâu, ra lúc mấy giờ, làm gì 20 phút

Thiền ngắm bình minh trên biển nên bắt đầu trước lúc mặt trời mọc khoảng 30 phút, ngồi ở bãi cát quay mặt về hướng đông, cách mép sóng vài chục bước. Hai mươi phút đầu dành cho hơi thở và sự đổi màu của bầu trời; chỉ nhìn mặt trời khi nó còn nằm sát chân trời, qua một lớp mây hay sương, và nhìn lướt chứ không nhìn chằm chằm. Phần còn lại là ngồi yên, để ánh sáng tự đến.

Vì sao bình minh trên biển hợp để thiền

Lúc rạng đông, bãi biển có ba thứ hiếm gặp vào giờ khác trong ngày: vắng người, mát, và một "sự kiện" diễn ra rất chậm mà ai cũng thấy được — bầu trời sáng dần. Tâm người mới tập thiền hay chạy lung tung vì không có gì để bám. Bình minh cho tâm một chỗ bám tự nhiên: màu trời đổi từng phút, nhưng đổi chậm đến mức phải thật sự chú ý mới thấy.

Người Phật tử còn có thêm một lớp ý nghĩa. Theo truyền thống Phật giáo Bắc tông, Đức Phật ngồi thiền suốt đêm dưới cội bồ đề và chứng ngộ vào lúc sao mai mọc — ngày mà các chùa Việt kỷ niệm là mùng 8 tháng Chạp âm lịch. Ngồi chờ ánh sáng đầu ngày vì thế gợi lại hình ảnh ấy: không phải để mong một điều kỳ diệu, mà để nhắc mình rằng sự sáng rõ đến từ việc ngồi yên đủ lâu.

Bắt đầu lúc nào: hiểu ba chặng của rạng đông

Ở vĩ độ Việt Nam, khoảng thời gian từ lúc trời hửng đến lúc mặt trời nhô lên ngắn hơn ở các nước ôn đới. Có thể chia buổi sáng thành ba chặng để biết mình nên có mặt khi nào:

Giờ mặt trời mọc thay đổi theo mùa và theo vĩ độ: Hà Nội mùa hè có thể trước 5 giờ 15, mùa đông muộn tới gần 6 giờ 40; miền Nam chênh lệch ít hơn. Ứng dụng thời tiết trên điện thoại ghi giờ chính xác cho từng ngày — xem tối hôm trước và đặt báo thức sớm hơn 45 phút để có thời gian đi ra bãi.

Ngồi ở đâu: chọn bãi và chọn chỗ trên bãi

Bãi biển hướng đông

Muốn thấy mặt trời mọc từ biển thì bãi phải nhìn ra hướng đông. Phần lớn bờ biển miền Trung và Nam Trung Bộ nhìn ra phía đông nên rất thuận: Mỹ Khê (Đà Nẵng), Quy Nhơn (nay thuộc Gia Lai), Mũi Điện — nơi thường được giới thiệu là điểm đón bình minh sớm trên đất liền (nay thuộc Đắk Lắk), Nha Trang (Khánh Hoà), bãi trước của Vũng Tàu (nay thuộc TP.HCM). Ngược lại, bờ tây Phú Quốc là chỗ ngắm hoàng hôn, không phải bình minh. Ở miền Bắc, các bãi như Sầm Sơn (Thanh Hoá) cũng nhìn ra hướng đông nhưng mùa đông hay có sương mù dày.

Chỗ ngồi trên bãi

• Cát khô, phía trên vạch rác biển. Dải rong, vỏ sò, rác dạt là dấu nước lớn gần nhất. Ngồi cao hơn dải này vài bước là không lo nước triều liếm tới.
• Không ngồi sát mép nước. Thỉnh thoảng có con sóng dài hơn hẳn những con khác, chạy sâu vào bờ. Ngồi cách mép sóng ít nhất 10–15 bước.
• Tránh lối đi của người tập thể dục. Từ 5 giờ sáng, nhiều bãi ở Đà Nẵng, Nha Trang, Vũng Tàu đã đông người chạy bộ, tắm biển. Chọn đầu bãi hoặc khoảng giữa hai lối xuống.
• Có vật làm mốc phía trước. Một hòn đảo, mũi đá hay chiếc thuyền neo ngoài xa giúp mắt có chỗ dừng khi bầu trời còn tối.

Bài thực hành 20 phút

Đây là một bài mẫu cho người đã từng ngồi thiền vài lần. Ai chưa tập bao giờ có thể ngồi 10 phút, bỏ bớt bước 3. Kỹ thuật thở cơ bản chỉ cần nhớ một câu: thở tự nhiên, biết mình đang thở vào, biết mình đang thở ra.

1. Phút 0–3: Đặt thân. Ngồi xếp bằng trên tấm lót hoặc ngồi trên một chiếc ghế xếp thấp. Lưng thẳng nhưng không gồng, hai tay đặt trên đùi. Cảm nhận chỗ thân chạm cát, gió thổi qua mặt, hơi lạnh của buổi sớm.
2. Phút 3–8: Thở cùng tiếng sóng. Mắt khép hờ. Theo dõi hơi thở ra vào ở mũi, tiếng sóng làm nền phía sau. Không cần thở theo nhịp sóng, chỉ để hai thứ cùng có mặt.
3. Phút 8–15: Mở mắt theo dõi màu trời. Mở mắt, nhìn mềm vào đường chân trời, không đảo mắt tìm kiếm. Mỗi khi thấy màu trời đổi — từ xám sang tím, từ tím sang hồng — chỉ ghi nhận thầm "đổi". Khi tâm trôi sang chuyện khác (chuyện hôm qua, ảnh sắp chụp), nhẹ nhàng đưa về chân trời.
4. Phút 15–18: Đón mặt trời. Khi mép đĩa đỏ nhô lên, nhìn nó vài giây rồi hạ mắt xuống vệt sáng trên mặt biển. Để ý hơi ấm đầu tiên chạm lên da mặt.
5. Phút 18–20: Khép lại. Nhắm mắt, thở chậm ba hơi. Có thể chắp tay, thầm hồi hướng: mong mọi người thức dậy sáng nay đều được bình yên. Rồi đứng lên từ từ, vươn vai.

Muốn chụp ảnh thì chụp sau phút 20. Chụp trong lúc thiền sẽ biến buổi sáng thành một buổi đi săn ảnh — tâm luôn ở phía tấm hình sắp có chứ không ở phía bầu trời đang có.

Mắt và mặt trời: nhìn sao cho khỏi hại

Nhìn thẳng vào mặt trời có thể làm tổn thương võng mạc, và tổn thương này thường không gây đau nên người ta không biết để dừng. Lúc mặt trời vừa nhô lên, ánh sáng đi qua lớp khí quyển dày nên dịu hơn nhiều, nhưng vẫn nên giữ mấy nguyên tắc:

• Chỉ nhìn lướt trong vài giây khi đĩa mặt trời còn sát chân trời và có màu đỏ cam. Khi nó chuyển sang vàng trắng, chói mắt, thì thôi.
• Không nhìn mặt trời qua ống nhòm, ống kính máy ảnh hay kính viễn vọng không có kính lọc chuyên dụng.
• Kính râm thông thường không làm cho việc nhìn thẳng mặt trời trở nên an toàn.
• Thấy chói, chảy nước mắt, mắt có đốm mờ thì quay đi ngay; đốm mờ kéo dài thì đi khám mắt.

Cách thực hành tốt nhất là đặt điểm nhìn vào vệt sáng trên mặt nước hoặc vào những đám mây đang ửng màu, không phải vào chính mặt trời.

Bãi đá, mỏm đá: đẹp nhưng nhiều rủi ro

Nhiều người thích ngồi trên mỏm đá nhô ra biển để có tấm ảnh "giữa trời nước". Đá ở ven biển miền Trung đúng là đẹp lúc bình minh, nhưng đây cũng là nơi hay xảy ra tai nạn:

• Rêu và tảo trơn. Đá sẫm màu, ướt, có lớp xanh mỏng là đá trơn. Đi bằng dép tổ ong hay sandal đế cao su có rãnh, không đi chân trần, không đi dép xốp nhẵn đế.
• Sóng đánh lên bất ngờ. Mỏm đá thấp, ướt đẫm nghĩa là sóng lên tới đó. Chỉ ngồi trên đá khô, cách mép nước một khoảng.
• Thuỷ triều lên cắt đường về. Có những mỏm đá lúc sáng sớm đi bộ ra được, đến lúc nước lên thì bị cô lập. Xem bảng thuỷ triều của khu vực và hỏi người địa phương trước.
• Hàu, vỏ sò sắc cạnh. Vết cắt ở đá ven biển dễ nhiễm trùng. Mang theo băng dán và nước sạch để rửa.

Nếu đi một mình, chọn bãi cát thay vì mỏm đá. Thiền cần cảm giác an toàn; ngồi ở chỗ phải canh sóng thì tâm không lắng được.

Chuẩn bị gì cho buổi sáng

Để điện thoại ở chế độ máy bay hoặc im lặng, cất trong túi. Nếu cần hẹn giờ 20 phút, chọn tiếng chuông nhỏ.

Góc nhìn hôm nay: mang buổi sáng về nhà

Một buổi ngồi đón bình minh ở biển thường để lại cảm giác rất rõ: đầu óc nhẹ, ngày dài ra. Cái giữ lại được lâu không phải là cảnh, mà là thói quen chú ý tới ánh sáng. Về thành phố, có thể tập lại phiên bản nhỏ: sáng sớm mở cửa sổ hướng đông, ngồi 5 phút nhìn trời sáng dần trên mái nhà, không cầm điện thoại. Hoặc mỗi lần đi biển, dành riêng một buổi sáng không có lịch trình gì khác ngoài việc ngồi đón mặt trời.

Nếu muốn tìm hiểu thêm về thiền ngồi căn bản (tư thế, xử lý tê chân, buồn ngủ), nên tập vài buổi trong nhà trước. Biển gió và lạnh; người đã quen tư thế ngồi sẽ tận hưởng buổi sáng trọn vẹn hơn người còn loay hoay chỉnh chân.