Cứu trợ bão lũ gửi gì: đồ nên gửi, đồ không nên gửi và kênh an toàn

Cứu trợ bão lũ nên gửi theo đúng giai đoạn: khi nước đang lên cần nước uống đóng chai, lương khô, đèn pin, áo phao, sạc dự phòng; khi nước rút cần đồ dọn bùn, chất khử khuẩn, chăn màn mới, sách vở, giống cây, tiền để sửa nhà. Không nên gửi quần áo cũ chưa phân loại, thuốc kê đơn, đồ dễ hỏng đi đường xa. Kênh an toàn nhất là Mặt trận Tổ quốc, Hội Chữ thập đỏ, chính quyền xã nơi bị lũ hoặc nhóm có người quen trực tiếp ở đó, và luôn hỏi trước địa phương đang thiếu gì.

Vì sao "gửi gì" quan trọng như "gửi bao nhiêu"

Sau những trận lũ lớn ở miền Trung năm 2020 hay bão Yagi ở miền Bắc năm 2024, nhiều nơi gặp cùng một chuyện: hàng cứu trợ dồn về các điểm dễ đến, chất đống, trong khi xóm sâu bị chia cắt thì thiếu. Thùng mì xếp cao mà không có nước sạch, không có bếp. Bao quần áo cũ ướt, mốc, cuối cùng phải đem đốt. Người cho không sai về tấm lòng, chỉ thiếu một bước: hỏi người nhận cần gì.

Lời Phật dạy về cho đúng lúc nhắc đến việc cho khi mất mùa, đói kém, cho người bệnh, tức là cho đúng lúc người ta cần. Cứu trợ thiên tai là ví dụ rõ nhất: cùng một thùng nước, hôm nước đang ngập là cứu mạng, ba tuần sau có khi thành thừa.

Bảng gửi theo giai đoạn

Những món nên gửi, kèm lưu ý

Nước uống và lương khô

Lũ làm giếng, bể nước nhiễm bẩn, nên nước đóng chai là thứ cần nhất những ngày đầu. Lương khô, bánh quy, bánh mì khô ăn được ngay, không cần nấu. Kiểm hạn dùng trước khi gửi; gói thành từng túi nhỏ cho một hộ dễ phát hơn thùng to.

Đèn, pin, sạc

Lũ thường kéo theo mất điện nhiều ngày. Đèn pin, đèn sạc, pin, sạc dự phòng giúp người dân giữ liên lạc, gọi cứu hộ, đi lại ban đêm an toàn hơn nến (nến dễ gây cháy trong nhà gỗ, nhà tạm).

Đồ dọn dẹp và khử khuẩn

Khi nước rút, bùn non phủ khắp nhà. Ủng, găng tay cao su, xẻng, chổi, xô là thứ dùng ngay. Chất khử khuẩn nên gửi qua trạm y tế hoặc kèm hướng dẫn liều lượng của ngành y tế, vì dùng sai có thể gây hại.

Đồ cho phụ nữ, trẻ nhỏ, người già

Băng vệ sinh, tã trẻ em, tã người lớn, đồ lót mới thường bị quên. Riêng sữa bột cho trẻ sơ sinh, các tổ chức y tế khuyến cáo thận trọng khi phân phát trong thiên tai vì phải pha bằng nước sạch và dụng cụ sạch; tốt nhất gửi qua trạm y tế để có người hướng dẫn, và ủng hộ các bà mẹ tiếp tục cho con bú.

Tiền

Ở giai đoạn phục hồi, tiền thường có ích nhất: người dân tự mua đúng thứ mình thiếu ở chợ gần, chợ có hàng bán lại, đỡ tiền chở hàng từ xa. Bài cho tiền hay hiện vật trong mục này phân tích kỹ hơn.

Chuyện quần áo cũ

Quần áo cũ là thứ được gửi nhiều nhất và cũng bị bỏ nhiều nhất. Lý do đơn giản: phân loại một tấn quần áo theo cỡ, giới tính, mùa cần rất nhiều người và chỗ khô ráo, mà vùng lũ thiếu cả hai. Áo dạ hội, giày cao gót, quần áo rách, bẩn đến tay người nhận chỉ thêm việc.

Nếu vẫn muốn gửi quần áo:

• Chỉ gửi khi điểm nhận hoặc địa phương nói rõ là cần.
• Giặt sạch, phơi khô, còn dùng tốt; không gửi đồ rách, ố.
• Phân loại sẵn: nam, nữ, trẻ em, theo cỡ; đóng túi kín, ghi nhãn bên ngoài.
• Ưu tiên đồ thiết thực: áo ấm (lũ miền Bắc, miền Trung cuối năm thường rét), đồ ngủ, đồ đi làm đồng.

Một chỗ khác dùng được quần áo cũ là các điểm thu gom thường xuyên ở chùa, phường, tổ chức xã hội; họ có thời gian phân loại và chuyển đến nơi cần lúc bình thường, không phải lúc khẩn cấp.

Gửi qua kênh nào

• Mặt trận Tổ quốc các cấp: tiếp nhận tiền, hàng cứu trợ, phân bổ theo danh sách địa phương. Các đợt lớn có tài khoản công bố trên trang chính thức.
• Hội Chữ thập đỏ các cấp: có mạng lưới tình nguyện viên tại chỗ, kinh nghiệm cứu trợ.
• Chính quyền xã, phường nơi bị thiên tai: biết rõ hộ nào bị nặng, xóm nào bị chia cắt.
• Chùa, giáo hội, nhóm thiện nguyện: tốt khi có người trực tiếp ở vùng lũ, biết đường vào, biết ai cần gì. Kiểm theo các bước ở bài tra giấy phép quỹ và bài lừa đảo kêu gọi từ thiện.

Dù qua kênh nào, hãy hỏi một câu: hàng này sẽ đến xóm nào, xã nào, ai nhận ở đầu bên kia. Bên trả lời cụ thể được là bên có tổ chức.

Đi tự phát vào vùng lũ: nguy hiểm thế nào

Thấy cảnh lũ trên mạng, nhiều người muốn chất hàng lên xe đi ngay. Lòng tốt ấy đáng quý, nhưng đi tự phát có những rủi ro thật:

• Nước xiết và đường ngầm tràn: xe máy, ô tô bị cuốn khi cố vượt qua đoạn ngập. Nước chảy mạnh chỉ cao tới bắp chân cũng có thể làm người mất thăng bằng.
• Sạt lở: sau mưa lớn, sườn đồi ven đường miền núi có thể sạt bất cứ lúc nào, kể cả khi trời đã tạnh.
• Chiếm đường của xe cứu hộ: đoàn xe từ thiện đông có lúc gây kẹt đường vào vùng lũ.
• Phân phát lệch: đoàn tự phát thường dừng ở điểm dễ đến, phát cho người chạy ra đường, trong khi người già, người khuyết tật trong xóm không ra được.
• Thành gánh nặng cho địa phương: đoàn hết xăng, hết nước, có người bị thương thì chính quyền phải lo thêm.

Nếu vẫn đi, tối thiểu làm những việc sau

1. Liên hệ trước với chính quyền xã hoặc Mặt trận Tổ quốc nơi đến, hỏi nơi cần, đường an toàn, giờ có thể vào.
2. Theo dõi tin dự báo và cảnh báo chính thức; không đi khi đang mưa lớn, nước đang lên.
3. Không vượt đoạn đường ngập, ngầm tràn; không đi đường đèo ban đêm.
4. Mang theo áo phao, đèn, nước uống, đồ ăn, thuốc cơ bản cho chính đoàn mình.
5. Phát theo danh sách do thôn, xã lập; nhờ người địa phương dẫn tới hộ không ra đường được.
6. Không dừng lại chụp ảnh, phát trực tiếp ở chỗ nguy hiểm.

Góc nhìn hôm nay: chuẩn bị trước mùa mưa bão

Cứu trợ tốt nhất là cứu trợ được chuẩn bị trước. Vài việc có thể làm ngay, trước khi mùa mưa bão đến:

• Lưu sẵn số điện thoại UBND xã, Hội Chữ thập đỏ tỉnh mình và một tỉnh hay bị lũ mà mình có người quen.
• Trong nhóm bạn, nhóm chùa, cử sẵn một người giữ tài khoản riêng, một người ghi chép, để khi cần thì vận động có tổ chức ngay.
• Gom sẵn một ít đồ dùng mới (chăn, màn, đèn pin) hơn là gom quần áo cũ.
• Học sơ cứu cơ bản và kỹ năng an toàn nước nếu định tham gia cứu trợ tại chỗ.